Er zit iets scheef in de manier waarop we het hart van een vrouw bespreken. Vrouwen krijgen later een diagnose, minder vaak een aspirine of statine als het toch nodig is, en minder vaak een verwijzing naar cardiale revalidatie na een hartaanval. De data zijn eenduidig. De praktijk hobbelt achterna.
- Elke week één onderwerp volledig uitgespit in een Dossier.
- Elke week Shownotes PLUS met wetenschappelijke verdieping bij de podcast.
- De Werkbladen en Checklists uit mijn praktijk om zelf aan de slag te gaan.
- Elke maand een live Ask Me Anything-sessie voor al jouw gezondheidsvragen.
Dat merken we in de consulten bij de artsen. Een vrouw van 52 komt binnen met maagstreek-pijn en kortademigheid. Bij een man boven de 50 met dezelfde klachten zouden we meteen een ECG en troponine vragen. Bij een vrouw gaat het vaker over stress, indigestie, of de menopauze. Dat is niet altijd fout, maar het is wel een blinde vlek. En die vlek hebben we samen te dichten.
Wat we sinds kort beter weten
De wetenschap staat niet stil. Sinds 2020 zijn er verschillende sterke onderzoeken die het beeld op vrouwspecifieke risicofactoren aanscherpen.
Een grote studie toonde dat zwangerschapsvergiftiging de kans op cardiovasculaire sterfte gemiddeld verdubbelt, en dat dit verschil al zichtbaar is in de eerste 1 tot 3 jaar na de bevalling. Vele onderzoeken nadien bevestigden dit, bijvoorbeeld door een verhoogd risico op een infarct. Dit betekent dat een zwangerschapscomplicatie van tien jaar geleden vandaag klinisch relevante informatie is. Ook al voelt de patiënte zich prima.
Een tweede paar deuren opent zich rond de vroege menopauze. Onderzoek uit de PURE-studie (28 landen, meer dan 110.000 vrouwen) en het recente JAMA Cardiology-cohort tonen dat menopauze voor de 40 het risico op hart- en vaatziekte duidelijk verhoogt. Nog belangrijker: in een Australisch cohort hadden vrouwen met een vroege menopauze die gezond leefden ongeveer half zoveel kans op hart- en vaatziekte als wie dat niet deed. We kennen de boodschap dus…
Het extra risico van een vroege menopauze is er vooral vóór je zestigste en dooft na je zeventigste uit; in die tussenliggende jaren loont het dus om je risicoprofiel te laten opmaken en bij te sturen.
De atypische presentatie
Dit is misschien wel het hardnekkigste probleem in de zorg voor het vrouwenhart. Vrouwen doen hun hartaanval anders dan mannen. Niet altijd, maar vaak. Pijn of druk op de borst blijft ook bij vrouwen het vaakste teken, maar vaker dan bij mannen komt er iets anders bij of in de plaats: een vrouwelijk infarct kan zich melden als maagstreek-pijn, ongewone vermoeidheid dagen op voorhand, kortademigheid, pijn tussen de schouderbladen, of misselijkheid zonder duidelijke oorzaak. Bij oudere vrouwen komen stille infarcten voor: het litteken op het hart wordt pas jaren later ontdekt.
Het gevolg is dat de gemiddelde vrouw met een infarct 30 tot 45 minuten later naar de spoed komt dan de gemiddelde man. En elke minuut na een hartaanval kost hartweefsel. Dus als ik één boodschap zou willen laten hangen: onverklaarde maagstreek-pijn met zweten of kortademigheid bij een vrouw is geen indigestie tot bewijs van het tegendeel. Bel 112 en rij niet zelf.
Wat je zelf kan meebrengen naar het consult
Veel van wat je huisarts nodig heeft om je vrouwenhart goed te evalueren, zit in jouw geheugen. Zwangerschapsvergiftiging (preeclampsie) tijdens een zwangerschap 15 jaar geleden. De datum van je laatste menstruatie (of je vervroegde menopauze). De diagnose PCOS die je op je 22e hebt gehad. De borstkanker-behandeling die je hebt overleefd, met de radiotherapie thorax-links. Al deze informatie hoort in je cardiovasculaire risicoprofiel. En vaak wordt er niet naar gevraagd. Vertel het zelf. Het maakt het consult beter.
Sinds 2021 noemt de Europese preventierichtlijn preeclampsie, zwangerschapsdiabetes, vroege menopauze en PCOS uitdrukkelijk als risicoverhogende factoren die naast de klassieke risicoscore horen te liggen, en de cardio-oncologierichtlijn van 2022 doet hetzelfde voor bestraling van de linkerborst. Vraag je huisarts dus gerust of die ze meegenomen heeft.
Hormonale therapie: nuance en timing
Een aparte discussie gaat over hormoontherapie in de menopauze. De oude, angstige boodschap uit de vroege 2000er jaren (WHI-studie) was: hormoontherapie is slecht voor het hart. De hedendaagse boodschap, gebaseerd op tientallen jaren aanvullend onderzoek, is genuanceerder. Bij een vrouw jonger dan 60, minder dan 10 jaar postmenopauze, met zware vapeurs zonder contra-indicaties, verhoogt hormoontherapie het risico op hartziekte niet, en is transdermaal estradiol met micronized progesteron daarbij de combinatie met het kleinste tromboserisico. De Belgische en Franse richtlijnen (CNGOF/GEMVi) bevestigen dat transdermaal estradiol de voorkeur geniet boven orale toediening bij verhoogd trombose-risico.
Wat te doen na 40
Drie dingen.
Één: zorg dat je een cardiovasculair risicoprofiel hebt laten opmaken vóór je 45e verjaardag.
Twee: krachttraining twee tot drie keer per week. Dit beschermt je botten en je hart, en vermindert de metabole verschuiving van de menopauze.
Drie: houd je slaap in de gaten. Slaapapnoe wordt bij vrouwen vaker gemist omdat de symptomen anders zijn (minder vaak het luide snurken met ademstops dat een partner opmerkt, vaker slapeloosheid, vermoeidheid en ochtendhoofdpijn). Als je snurkt of je partner apneus hoort: laat het onderzoeken.
Kleine noot van de dokter: “Vóór je 45e” is strenger dan de richtlijn: de Europese preventierichtlijn vindt een systematisch risicoprofiel pas te overwegen bij vrouwen vanaf 50 of na de menopauze. Maar wie een vrouwspecifieke risicofactor draagt (preeclampsie, vroege menopauze, PCOS, bestraling) valt daar niet onder en verdient het eerder.
Het vrouwenhart is niet een kleiner mannenhart. Het is een ander hart, met een andere geschiedenis, andere symptomen en andere risicofactoren. Als we die eigenheid serieus nemen, verkorten we de tijd tussen klacht en diagnose. En dat is wat een leven redt.
- Elke week één onderwerp volledig uitgespit in een Dossier.
- Elke week Shownotes PLUS met wetenschappelijke verdieping bij de podcast.
- De Werkbladen en Checklists uit mijn praktijk om zelf aan de slag te gaan.
- Elke maand een live Ask Me Anything-sessie voor al jouw gezondheidsvragen.
Referenties
Boardman, H. M. P., Hartley, L., Eisinga, A., Main, C., Roqué i Figuls, M., Bonfill Cosp, X., Gabriel Sanchez, R., & Knight, B. (2015). Hormone therapy for preventing cardiovascular disease in post-menopausal women. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2015(3), CD002229. https://doi.org/10.1002/14651858.CD002229.pub4
Bonsignore, M. R., Saaresranta, T., & Riha, R. L. (2019). Sex differences in obstructive sleep apnoea. European Respiratory Review, 28(154), 190030. https://doi.org/10.1183/16000617.0030-2019
Byrne, R. A., Rossello, X., Coughlan, J. J., e.a. (2023). 2023 ESC Guidelines for the management of acute coronary syndromes. European Heart Journal, 44(38), 3720-3826. https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehad191
Freaney, P. M., Ning, H., Carnethon, M., Wilkins, J. T., Allen, N. B., Lloyd-Jones, D. M., & Khan, S. S. (2026). Premature menopause and lifetime risk of coronary heart disease. JAMA Cardiology, 11(5), 455. https://doi.org/10.1001/jamacardio.2026.0212
Hallum, S., Basit, S., Kamper-Jørgensen, M., Sehested, T. S. G., & Boyd, H. A. (2023). Risk and trajectory of premature ischaemic cardiovascular disease in women with a history of pre-eclampsia: A nationwide register-based study. European Journal of Preventive Cardiology, 30(6), 506-516. https://doi.org/10.1093/eurjpc/zwad003
Inversetti, A., Pivato, C. A., Cristodoro, M., Latini, A. C., Condorelli, G., Di Simone, N., & Stefanini, G. (2024). Update on long-term cardiovascular risk after pre-eclampsia: A systematic review and meta-analysis. European Heart Journal – Quality of Care and Clinical Outcomes, 10(1), 4-13. https://doi.org/10.1093/ehjqcco/qcad065
Lichtman, J. H., Leifheit, E. C., Safdar, B., Bao, H., Krumholz, H. M., Lorenze, N. P., Daneshvar, M., Spertus, J. A., & D'Onofrio, G. (2018). Sex differences in the presentation and perception of symptoms among young patients with myocardial infarction. Circulation, 137(8), 781-790. https://doi.org/10.1161/CIRCULATIONAHA.117.031650
Marschner, S., Quintans, D., Li, W., Rosengren, A., e.a. (2026). Early menopause and its association with cardiovascular outcomes (PURE): A multinational prospective cohort study. The Lancet Obstetrics, Gynaecology, & Women's Health, 2(6), e513-e523. https://doi.org/10.1016/S3050-5038(26)00053-100053-1)
Mehta, L. S., Beckie, T. M., DeVon, H. A., e.a. (2016). Acute myocardial infarction in women: A scientific statement from the American Heart Association. Circulation, 133(9), 916-947. https://doi.org/10.1161/CIR.0000000000000351
Pant, A., Gibson, A. A., Marschner, S., Liao, L. P., Laranjo, L., Chow, C. K., & Zaman, S. (2025). Age of menopause, healthy lifestyle and cardiovascular disease in women: A prospective cohort study. Heart, 111(6), 262-268. https://doi.org/10.1136/heartjnl-2024-324602
Trémollieres, F. A., Chabbert-Buffet, N., Plu-Bureau, G., e.a. (2022). Management of postmenopausal women: Collège National des Gynécologues et Obstétriciens Français (CNGOF) and Groupe d'Etude sur la Ménopause et le Vieillissement (GEMVi) clinical practice guidelines. Maturitas, 163, 62-81. https://doi.org/10.1016/j.maturitas.2022.05.008
Vinogradova, Y., Coupland, C., & Hippisley-Cox, J. (2019). Use of hormone replacement therapy and risk of venous thromboembolism: Nested case-control studies using the QResearch and CPRD databases. BMJ, 364, k4810. https://doi.org/10.1136/bmj.k4810
Visseren, F. L. J., Mach, F., Smulders, Y. M., e.a. (2021). 2021 ESC Guidelines on cardiovascular disease prevention in clinical practice. European Heart Journal, 42(34), 3227-3337. https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehab484
Vogel, B., Acevedo, M., Appelman, Y., e.a. (2021). The Lancet women and cardiovascular disease Commission: Reducing the global burden by 2030. The Lancet, 397(10292), 2385-2438. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(21)00684-X00684-X)
Lyon, A. R., López-Fernández, T., Couch, L. S., e.a. (2022). 2022 ESC Guidelines on cardio-oncology. European Heart Journal, 43(41), 4229-4361. https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehac244
Nguyen, H. L., Saczynski, J. S., Gore, J. M., & Goldberg, R. J. (2010). Age and sex differences in duration of prehospital delay in patients with acute myocardial infarction: A systematic review. Circulation: Cardiovascular Quality and Outcomes, 3(1), 82-92. https://doi.org/10.1161/CIRCOUTCOMES.109.884361
Zhang, Z.-M., Rautaharju, P. M., Prineas, R. J., Rodriguez, C. J., Loehr, L., Rosamond, W. D., Kitzman, D., Couper, D., & Soliman, E. Z. (2016). Race and sex differences in the incidence and prognostic significance of silent myocardial infarction in the Atherosclerosis Risk in Communities (ARIC) study. Circulation, 133(22), 2141-2148. https://doi.org/10.1161/CIRCULATIONAHA.115.021177
Zhu, D., Chung, H.-F., Dobson, A. J., Pandeya, N., e.a. (2019). Age at natural menopause and risk of incident cardiovascular disease: A pooled analysis of individual patient data. The Lancet Public Health, 4(11), e553-e564. https://doi.org/10.1016/S2468-2667(19)30155-030155-0)
