Net het vet dat margarine zijn gezonde imago gaf, het transvet, bleek het slechtste vet voor je hart. Moet je het mijden? Ja, zoveel je kunt. Het zit vooral in gefrituurde snacks, koekjes en patisserie, en het stuurt je cholesterol de verkeerde richting uit.
In De Lijst deelde ik de vetten ooit op in the good, the bad and the ugly. De good zijn de onverzadigde vetten uit olijfolie, noten en vis. De bad zijn de verzadigde vetten uit boter en kaas. En de ugly, dat zijn de transvetten. Ze werden decennia geleden in een fabriek uitgevonden, toen artsen het verband tussen verzadigd vet en hartziekte begonnen te zien. De industrie had meteen een vervanger klaar: goedkoop, lang houdbaar, en transvet werd in het begin verkocht als de gezonde keuze. Dat pakte anders uit dan gepland.
Waarom transvet zo slecht is voor je hart
Transvet doet iets wat geen ander vet doet. Het duwt je LDL omhoog, de cholesterol die je liever laag houdt, én het trekt je HDL omlaag, het soort dat je vaten beschermt. Verzadigd vet verhoogt je LDL ook, maar doet dat samen met je beschermende HDL. Transvet doet dus twee verkeerde dingen tegelijk, en wakkert bovendien de ontsteking in je vaatwand aan. Geen enkel ander vet schaadt je hart zo sterk.
Dat het echt uitmaakt, zag je toen Denemarken transvet in 2004 als eerste land ter wereld aan banden legde: in de jaren erna daalde de sterfte door hart- en vaatziekten. Puur door dat ene vet uit de voedselketen te halen.
- Elke week één onderwerp volledig uitgespit.
- De werkbladen en checklists uit mijn praktijk.
- Elke maand een live sessie voor jouw vragen.
Waar zitten ze verstopt?
Transvet komt toch nog vaak op tafel. Je vindt het in gefrituurde voeding, in koekjes en gebak met een lange houdbaarheid, in kant-en-klare sauzen, kortom in veel verpakte en bewerkte voeding. Op het etiket staat het meestal vermomd: lees je 'gedeeltelijk gehard plantaardig vet' of 'gehydrogeneerde olie', dan lees je gewoon transvet. Dat woord gehard klinkt onschuldig, maar het is het chemische trucje dat een vloeibare olie hard en houdbaar maakt. Een klein beetje transvet zit van nature in vlees en zuivel, en daar hoef je niet wakker van te liggen; het gaat om de industriële varianten in bewerkte producten. Wil je het zelf leren spotten, dan helpt het om een voedseletiket te leren lezen.
Wat kies je in de plaats?
Gelukkig smaakt het alternatief minstens even goed. Kies voor de good: koudgeperste olijfolie, een handvol noten, avocado, af en toe vette vis. Bak in avocado-olie, in ghee of kokosolie, in plaats van in harde smeer- en frituurvetten. Zo verdwijnt de ugly bijna ongemerkt uit jouw voedselketen.
Transvet is het enige vet dat je goede én je slechte cholesterol de verkeerde kant op stuurt. Het zit vooral in gefrituurde en industrieel bewerkte producten, verstopt achter 'gehard' of 'gehydrogeneerd' vet op het etiket.
Transvet is één stukje van een groter verhaal. Hoe je in het algemeen gezond en met plezier eet, lees je in eten als medicijn en als bron van plezier.
Servaas Bingé
En omdat transvet vooral je cholesterol beinvloedt: wat een verhoogde cholesterol nu echt betekent, leg ik uit in is cholesterol echt slecht.
Eigenlijk hoef je transvet niet eens zo hard te bannen als je kiest voor echt voedsel, voor planten en dieren in plaats van voor fabrieksdingen. Transvet is zowat het tegendeel van echt voedsel. Veel meer hoef je niet te onthouden.
- Elke week één onderwerp volledig uitgespit.
- De werkbladen en checklists uit mijn praktijk.
- Elke maand een live sessie voor jouw vragen.
Referenties
Bingé, S. (2019). De lijst. Borgerhoff & Lamberigts.
de Souza, R. J., Mente, A., Maroleanu, A., Cozma, A. I., Ha, V., Kishibe, T., ... Anand, S. S. (2015). Intake of saturated and trans unsaturated fatty acids and risk of all cause mortality, cardiovascular disease, and type 2 diabetes: Systematic review and meta-analysis of observational studies. BMJ, 351, h3978. https://doi.org/10.1136/bmj.h3978
Mozaffarian, D., Katan, M. B., Ascherio, A., Stampfer, M. J., & Willett, W. C. (2006). Trans fatty acids and cardiovascular disease. New England Journal of Medicine, 354(15), 1601-1613. https://doi.org/10.1056/NEJMra054035
Restrepo, B. J., & Rieger, M. (2016). Denmark's policy on artificial trans fat and cardiovascular disease. American Journal of Preventive Medicine, 50(1), 69-76. https://doi.org/10.1016/j.amepre.2015.06.018
