Voor de dames: ken je dat moment waarop je je deken van je af gooit omdat je bovenlijf plots een strijkijzer is. Vijf minuten later lig je klappertandend onder een klam laken. Dat is een opvlieger. Ze komen omdat de thermostaat door dalend oestrogeen in de war raakt. Je marge voor je kerntemperatuur wordt smaller, en het minste verschil zet je systeem in brand.
Wat helpt? Alcohol en cafeïne minderen, je kern koelen, stress temmen. En bij zware klachten: hormonale of niet-hormonale medicatie, in overleg met je huisarts.
Waarom je het echt voelt
Toen ik in mijn opleiding zat, leerden we opvliegers uitleggen als "de eierstokken die uitdoven". Dat is te simpel. Wat er echt gebeurt zit hoger, in je hypothalamus, een deel van je hersenen. Daar zetelen speciale zenuwcellen (de KNDy-neuronen) die je kerntemperatuur bewaken en dienst doen als thermostaat. Zonder oestrogeen gaan ze te fel en te snel vuren. Een kop koffie, een glas wijn, een woordenwisseling: je huidvaten gaan open, je zweetklieren schieten aan, en de opvlieger is er. 's Nachts idem: je matras wordt te warm, je systeem over reageert en je bent klaarwakker.
Ongeveer 80 procent van de vrouwen in West-Europa krijgt hier in mindere of meerdere mate mee te maken. In Japan is dat 15 procent. Een van de hypotheses: veel soja, dus veel plantaardige oestrogenen. Cultuur heeft veel invloed op biologie.
Wat je zelf kan bijsturen
Alcohol en cafeïne verergeren opvliegers meetbaar. Roken nog meer. Voor wat je zelf in handen hebt, zit hier al een grote winst:
- Alcohol afbouwen, en geen glas wijn in de avond.
- Cafeïne stoppen na de middag.
- De slaapkamer koel houden (rond 18 graden), lakens in katoen of linnen.
- Voldoende beweging, kracht en cardio, plus ademhalingsoefeningen tegen de piekstress.
- Twee derden planten op je bord, met soja en lijnzaad voor de plantaardige oestrogenen. Cruciferen (broccoli, kool) helpen je lever het overtollig oestrogeen fatsoenlijk afbreken.
Verwacht geen wonderen na een week. Geef het twee tot drie cycli om verschil te merken.
Wanneer je iets sterkers nodig hebt
Als warmte-opwellingen je nachten breken en je overdag als een nastomend wrak achterlaten, is leefstijl alleen te weinig. Hormoontherapie blijft dan de meest effectieve behandeling voor opvliegers. Twintig jaar na de wereldwijde WHI-paniek is het beeld intussen duidelijk: transdermale oestrogeen (patch of gel), samen met bio-identiek progesteron als je nog een baarmoeder hebt, gestart binnen tien jaar na je menopauze of voor je zestigste, heeft een gunstige balans tussen voordelen en risico's. Timing is dus alles. De toedieningsvorm is dat ook: de patch omzeilt je lever en houdt je bloedstollingsrisico laag.
Wil of kan je geen hormonen (bepaalde medische condities sluiten deze behandeling uit)? Ook goed. Cognitieve gedragstherapie helpt vooral bij hoe je met de opvliegers omgaat en bij de slaap eromheen; het aantal opvliegers daalt niet zozeer, maar de last die je ervan hebt wel. Bepaalde antidepressiva in lage dosis (venlafaxine, paroxetine, escitalopram) verminderen de frequentie. En sinds 2023 is fezolinetant beschikbaar, een niet-hormonale pil die de KNDy-neuronen in je thermostaat dempt. In de fase 3-studies bijna even effectief als hormoontherapie.
💡 Onthoud: Opvliegers zijn geen prijs die je gewoon moet betalen. Er zijn drie hefbomen: leefstijl, hormonaal en niet-hormonaal, en ze mogen elkaar aanvullen.
Voor vanavond wens ik je alvast een koele nacht.
Wil je meer weten over hormoontherapie? Lees dan ook:
Servaas Bingé
Referenties
Hodis, H. N., & Mack, W. J. (2022). Menopausal hormone replacement therapy and reduction of all-cause mortality and cardiovascular disease: It's about time and timing. The Cancer Journal, 28(3), 208-223. https://doi.org/10.1097/PPO.0000000000000591
Lederman, S., Ottery, F. D., Cano, A., Santoro, N., Shapiro, M., Stute, P., Thurston, R. C., English, M., Franklin, C., Lee, M., & Neal-Perry, G. (2023). Fezolinetant for treatment of moderate-to-severe vasomotor symptoms associated with menopause (SKYLIGHT 1): a phase 3 randomised controlled study. The Lancet, 401(10382), 1091-1102. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(23)00085-500085-5)
Ye, M., Shou, M., Zhang, J., Hu, B., Liu, C., Bi, C., & Liu, Z. (2022). Efficacy of cognitive therapy and behavior therapy for menopausal symptoms: a systematic review and meta-analysis. Psychological Medicine, 52(3), 433-445. https://doi.org/10.1017/S0033291721005407
