Ergens in een Vlaamse badkamerkast ligt nu een aangebroken doos tramadol. Overgeschoten van een rugoperatie of een getrokken tand, en af en toe gaat er nog eentje uit, want de knie speelt weer op. Daarmee is de titelvraag al half beantwoord: ja, ook bij ons worden opiaten een probleem. Geen Amerikaanse toestanden met fentanyl op straat, maar wel een stille, gestage groei die netjes via de apotheek loopt.
- Elke week één onderwerp volledig uitgespit in een Dossier.
- Elke week Shownotes PLUS met wetenschappelijke verdieping bij de podcast.
- De Werkbladen en Checklists uit mijn praktijk om zelf aan de slag te gaan.
- Elke maand een live Ask Me Anything-sessie voor al jouw gezondheidsvragen.
Hoe groot is het probleem bij ons?
Bij onze noorderburen verdubbelde het aantal mensen met een opiaatvoorschrift bijna tussen 2008 en 2017, en het aantal ziekenhuisopnames door die middelen verdrievoudigde. België meet minder scherp, maar wat we meten wijst dezelfde kant uit. Het afleveren van sterke opiaten aan Belgen op beroepsactieve leeftijd steeg jarenlang met ongeveer vijf procent per jaar. Op de geriatrische afdelingen van veertien Belgische ziekenhuizen kreeg één patiënt op vier een opiaat, het vaakst tramadol. En in zeven Europese landen, België erbij, verschuift het gebruik van de lichtere middelen naar de zware: minder codeïne, meer oxycodon, morfine en fentanyl.
Anderzijds, over onze eigen cijfers: in de Belgische huisartsendossiers daalde het aandeel mensen met een opiaatvoorschrift tussen 2012 en 2019, met ongeveer acht procent, terwijl oxycodon, morfine en fentanyl in de meeste Europese databanken toenamen. Op de Vlaamse huisartsenwachtposten was in 2019 maar acht procent van de opiaatvoorschriften een sterk middel, tegenover 57 procent in Nederland. De groei zit bij ons dus vooral in de zwaarte van wat we slikken.
Van voorschrift naar gewoonte
In de spreekkamer begint dit met een voorschrift dat niemand stopzet. De meeste mensen krijgen hun eerste opiaat volkomen terecht: na een operatie, bij een breuk, in de dagen dat paracetamol het alleen niet redt. Het probleem zit in wat daarna komt. Van wie voor het eerst zo'n middel start, groeide in Britse huisartspraktijken één op de zeven binnen het jaar uit tot langdurige gebruiker. Je lichaam went eraan: dezelfde dosis stilt steeds minder pijn. Stop je dan plots, dan voel je je grieperig en prikkelbaar, en slapen lukt niet meer. Het snelste middel tegen dat alles is helaas de volgende tablet. Zo schuift een pijnstiller op van oplossing naar onderhoud, zonder dat er één onverantwoorde beslissing tussen zat.
Eén waarschuwing hoort hierbij: neem een opiaat nooit samen met alcohol, slaapmiddelen of kalmeermiddelen. Samen remmen ze je ademhaling. Wie een opiaat en een benzodiazepine tegelijk nam, kwam ruim twee keer zo vaak op de spoed of in het ziekenhuis terecht met een overdosis als wie alleen het opiaat nam.
