"Moet ik die maagzuurremmer nu de rest van mijn leven slikken, dokter?" Het is een van de vragen die ik het vaakst hoor. Meestal van iemand die al jaren elke ochtend een pilletje neemt tegen het brandend gevoel achter het borstbeen, zonder dat iemand nog kijkt of het wel nodig is.
Reflux is voor veel mensen leefstijlgevoelig: pak je de oorzaken aan, dan temper je de klachten en kan je bij een deel van de mensen de medicatie afbouwen. Bij een andere groep zijn die pillen een goede keuze. In dit overzicht loop ik met je door wat reflux is, waarom het ontstaat, wat de pillen wel en niet doen, en vooral wat je zelf in handen hebt.
Wat reflux is
Reflux betekent dat maaginhoud de verkeerde kant op gaat: omhoog, van je maag de slokdarm in. Onderaan je slokdarm zit een ringspier, een sluis tussen slokdarm en maag. Gaat die sluis op het verkeerde moment open, dan komt maagzuur op een plek waar je slokdarm niet tegen bestand is. Dat brandende gevoel heet zuurbranden, met soms een zure oprisping tot in je keel.
Één keer na een zwaar etentje hoort erbij. Komt het bijna dagelijks terug, dan spreken we van refluxziekte. In de vakliteratuur heet dat GERD (gastro-esophegal-reflux-disease).
Soms zit de klacht niet in je borst maar in je keel. Heesheid, een krop in je keel, een kriebelhoest, een schorre stem in de ochtend. Je maag speelt op en je keel krijgt de volle laag. In de praktijk noemen we dat stille reflux, omdat het typische branden ontbreekt.
- Elke week één onderwerp volledig uitgespit.
- De werkbladen en checklists uit mijn praktijk.
- Elke maand een live sessie voor jouw vragen.
Waarom het ontstaat
De sluis onderaan je slokdarm hoort dicht te blijven. Alles wat de druk in je buik opvoert of die sluis verslapt, maakt reflux waarschijnlijker. Overgewicht rond de buik duwt tegen je maag. Een grote portie doet hetzelfde. Ga je daarna liggen, dan verdwijnt ook nog de zwaartekracht die het zuur naar beneden houdt.
Dat gewicht meespeelt, zie je in de cijfers. In Noorwegen volgden onderzoekers bijna dertigduizend mensen over ruim tien jaar. Wie afviel, kreeg minder klachten, en hoe meer kilo's eraf gingen, hoe groter het effect.
Ook de timing telt. In een kleine proef aten refluxpatiënten twee avonden na elkaar dezelfde maaltijd, de ene keer twee uur voor het slapen, de andere keer ruim daarvoor. Na de late maaltijd was er veel meer zuur op de plek waar het niet hoort.
Daarnaast heeft iedereen zijn eigen triggers. Koffie, alcohol, chocolade, munt, gebakken of pikant eten, tomatensaus. Bij sommigen speelt een middenrifbreukje mee, een hernia diafragmatica, waarbij een stukje maag door het middenrif omhoog schuift. Roken verzwakt de sluis en verdubbelt het risico.
Wat de pillen doen, en wat niet
De bekendste maagzuurremmers zijn de PPI's, met namen als pantoprazol en esomeprazol. Ze dringen de zuurproductie in je maag sterk terug, en voor veel klachten werken ze goed. Bij een echte ontsteking van de slokdarm, bij een Barrett-slokdarm (waar de bekleding van je slokdarm is veranderd in cellen die makkelijk kwaadaardig kunnen worden) of na een bloeding zijn het geneesmiddelen die je dokter je zal geven.
⚕️ Maagzuurremmers zijn nuttig en soms de juiste keuze, maar ze horen niet jarenlang op de automatische piloot. Wil je afbouwen, doe dat samen met je huisarts: stoppen kan een tijdelijke terugslag geven die je met de juiste aanpak opvangt.
Het probleem zit in het jarenlang doorslikken zonder herevaluatie. In de Belgische huisartspraktijk staat ongeveer één op de vijf volwassenen langdurig op zo'n zuurremmer, vaak zonder dat nog iemand nakijkt of het moet. Maagzuur heeft ook een functie: het helpt je vitamines en mineralen opnemen. Toen onderzoekers in Californië meer dan tweehonderdduizend mensen vergeleken, had wie twee jaar of langer een zuurremmer slikte vaker een tekort aan vitamine B12. Bij langdurig gebruik zien we ook vaker tekorten aan magnesium, ijzer en kalk, met op termijn een signaal richting brozere botten.
- Elke week één onderwerp volledig uitgespit.
- De werkbladen en checklists uit mijn praktijk.
- Elke maand een live sessie voor jouw vragen.
Wat je zelf kan doen
Wat het meeste oplevert, is afvallen als je wat te zwaar bent: vijf tot tien procent van je gewicht maakt bij velen al een verschil. Zet daarnaast het hoofdeinde van je bed een stukje omhoog, liefst met blokjes onder de poten en niet met een extra kussen (zodat je niet enkel in je nek knikt). Eet je laatste maaltijd zo'n drie uur voor je gaat slapen, zodat je maag leeg is als je gaat liggen. Neem kleinere porties en neem er de tijd voor.
Ga daarna op zoek naar jouw persoonlijke triggers. Hou een paar weken bij wat je eet en wanneer de klachten opspelen, en je ziet mogelijks het patroon vanzelf verschijnen. Stoppen met roken helpt, alcohol hou je best beperkt en niet vlak voor het slapen.
Een alginaat na de maaltijd (het bekendste heten Rennie, Riopan of Gaviscon) legt een matje op je maaginhoud en neutraliseert het zuur, zonder je zuur volledig plat te leggen. Bij milde klachten werkt dat vaak beter dan een zware zuurremmer. Maar vaak veroorzaakt deze medicatie een soort rebound-zuurproductie. Na een uurtje of twee is het brandend gevoel er dubbel en dik terug. Daarom zijn ze geen oplossing voor de lange termijn.
Ik weet dat "minder en vroeger eten, afvallen, stoppen met roken" een makkelijk geciteerd rijtje is, maar dat de werkelijkheid vaak wat complexer is. Begin daarom met één ding en hou dat vol. Eén verandering die blijft, doet meer dan vijf goede voornemens die na een week sneuvelen.
Wanneer je naar de dokter gaat
De meeste reflux is vervelend maar ongevaarlijk. Een paar signalen vragen wel meteen om onderzoek. Ga langs bij je arts als je moeite hebt met slikken of pijn voelt bij het slikken, als je ongewild gewicht verliest, als je bloed braakt of zwarte stoelgang hebt, of als de klachten voor het eerst opduiken na je vijfenvijftigste. Ook wie na acht weken nog dagelijks een zuurremmer nodig heeft, verdient een herevaluatie.
Bij die alarmsignalen kijkt de arts met een cameraatje in je slokdarm en maag.
Verder in deze reeks
Wil je zulke stukken in je mailbox, met nog meer diepte-informatie, praktische plannen en tools om je klachten aan te pakken met leefstijl? Dan kun je lid worden van Spreekuur PLUS. Daarmee maken we meer van dit soort topics en bouw je mee aan een gezonde samenleving.
- Elke week één onderwerp volledig uitgespit.
- De werkbladen en checklists uit mijn praktijk.
- Elke maand een live sessie voor jouw vragen.
Referenties
Maret-Ouda, J., Markar, S. R., & Lagergren, J. (2020). Gastroesophageal reflux disease: A review. JAMA, 324(24), 2536–2547. https://doi.org/10.1001/jama.2020.21360
Ness-Jensen, E., Lindam, A., Lagergren, J., & Hveem, K. (2013). Weight loss and reduction in gastroesophageal reflux: A prospective population-based cohort study: The HUNT study. The American Journal of Gastroenterology, 108(3), 376–382. https://doi.org/10.1038/ajg.2012.466
Piesman, M., Hwang, I., Maydonovitch, C., & Wong, R. K. (2007). Nocturnal reflux episodes following the administration of a standardized meal. Does timing matter? The American Journal of Gastroenterology, 102(10), 2128–2134. https://doi.org/10.1111/j.1572-0241.2007.01348.x
Lam, J. R., Schneider, J. L., Zhao, W., & Corley, D. A. (2013). Proton pump inhibitor and histamine 2 receptor antagonist use and vitamin B12 deficiency. JAMA, 310(22), 2435–2442. https://doi.org/10.1001/jama.2013.280490
Yang, Y.-X., Lewis, J. D., Epstein, S., & Metz, D. C. (2006). Long-term proton pump inhibitor therapy and risk of hip fracture. JAMA, 296(24), 2947–2953. https://doi.org/10.1001/jama.296.24.2947
Ness-Jensen, E., Hveem, K., El-Serag, H., & Lagergren, J. (2016). Lifestyle intervention in gastroesophageal reflux disease. Clinical Gastroenterology and Hepatology, 14(2), 175–182. https://doi.org/10.1016/j.cgh.2015.04.176
Reimer, C., Lødrup, A. B., Smith, G., Wilkinson, J., & Bytzer, P. (2014). Randomised clinical trial: Alginate (Gaviscon Advance) vs. placebo antacid in reducing post-prandial oesophageal acid exposure. Alimentary Pharmacology & Therapeutics, 39(4), 396–407. https://doi.org/10.1111/apt.12586
