Maandagnamiddag tekende Donald Trump een besluit dat het Amerikaanse vaccinatieschema hertekent. Dinsdagvoormiddag kreeg ik de vraag al op mijn bureau. Zo snel reist nieuws vandaag, en daarom schrijf ik dit voordat de verwarring groter wordt dan nodig.
Wat staat er precies in?
Het besluit vraagt om het MBR-vaccin (mazelen, bof, rubella) op te splitsen in drie afzonderlijke prikken, telkens op een apart bezoek. En het vraagt om kinderen zo veel mogelijk één vaccin per keer te geven. Merck stopte in 2008 met de productie van de losse vaccins en besliste in oktober 2009, na overleg met de Amerikaanse vaccinatiecommissie en de kinderartsenvereniging, om ze definitief te staken. Dus voorlopig is dit een aanbeveling zonder een product om ze mee uit te voeren.
Waarom nu?
De gedachte gaat terug op één publicatie uit 1998, waarin Andrew Wakefield een verband suggereerde tussen het MBR-vaccin en autisme. The Lancet trok dat artikel in 2010 volledig in. Het idee overleefde, want het klinkt aannemelijk: minder is beter voor zo'n klein lichaam. Ik begrijp die intuïtie. Elke ouder die zijn kind ziet huilen op de onderzoekstafel begrijpt die intuïtie.
Wat weten we ondertussen?
Over autisme is de zaak gesloten. Deense onderzoekers volgden eerst een half miljoen kinderen, later nog eens 657.000, en vonden telkens niets. Een meta-analyse over ruim 1,2 miljoen kinderen bevestigde dat.
Interessanter is wat we weten over uitstellen. In een Amerikaans cohort van 323.247 kinderen bleek het risico op koortsstuipen na de eerste MBR-prik ruim dubbel zo hoog bij kinderen die ze pas tussen 16 en 23 maanden kregen, vergeleken met kinderen die ze op tijd kregen tussen 12 en 15 maanden. Hoe ouder het kind, hoe heftiger de koortsreactie. Wachten maakt het dus niet zachter.
De absolute cijfers stellen wel gerust. Op tijd gevaccineerd komen er ongeveer vier extra koortsstuipen bij per tienduizend prikken. Uitgesteld naar het tweede levensjaar worden dat er negen à tien. En zo'n stuip is niet erger dan een koortsstuip door een gewone infectie: kinderen die er een doormaken, hebben nadien geen hoger risico op epilepsie en ontwikkelen niet anders dan hun leeftijdsgenoten.
De bezorgdheid die wél terecht is: het gecombineerde vaccin met waterpokken erbij (MBRV) verdubbelt bij de eerste dosis het risico op koortsstuipen tegenover MBR zonder waterpokken. De combinatie veroorzaakt één extra kind met koortsstuipen per 2.300 dosissen. Combineren maakt dus wel verschil, en waar dat zo is houden we er rekening mee. Bij ons speelt het overigens niet, want waterpokken zit niet in het Vlaamse basisvaccinatieschema.
Wat doe je dan?
Je volgt best het Vlaamse schema:
Twee prikken tegen mazelen, bof en rubella. De eerste op twaalf maanden, de tweede op vierentwintig maanden. Allebei gratis, allebei geregistreerd in Vaccinnet, en allebei toegediend bij je huisarts of bij Kind en Gezin.
Het waarom zit in twee cijfers. Na de eerste prik is ongeveer 93 procent van de kinderen beschermd tegen mazelen. Na de tweede is dat bijna 99. Die tweede prik stond vroeger op negen jaar en is sinds september 2025 vervroegd naar vierentwintig maanden, omdat de uitbraken van de laatste jaren zich bij de jongste kinderen voordoen. Vlaanderen volgt daarmee het advies van de Wereldgezondheidsorganisatie. Voor wie tussen de mazen van het net viel loopt een inhaalbeweging: geboortejaren 2016 en 2017 in het vierde leerjaar, 2018 tot 2022 in het tweede leerjaar, en vanaf geboortejaar 2023 op vierentwintig maanden.
De bezorgdheden die ik hoor gaan meestal over die vervroeging. Blijft de bescherming tegen rubella dan wel duren tot de leeftijd waarop een vrouw zwanger wil worden? In de landen die het schema al vervroegden zag men dat de rubella-antistoffen inderdaad zakken. In een Finse cohorte zat op zeventienjarige leeftijd bijna een derde van wie vroeg gevaccineerd was onder de voorgestelde beschermingsdrempel. Daarom blijft het controleren van immuniteit bij zwangerschap een belangrijke stap.
En bof? De bescherming daartegen kan mettertijd wat afnemen, maar dat vertaalt zich niet in meer ernstige verwikkelingen zoals doofheid of hersenvliesontsteking. Een tweede dosis geeft op eender welk moment een boost van de bofantistoffen.
Twee groepen verdienen wel een apart gesprek in plaats van dit algemene advies. Het MBR-vaccin bevat levend verzwakt virus, dus het hoort niet bij kinderen met een ernstig verzwakt afweersysteem en niet tijdens een zwangerschap. Kinderen die reeds stuipten, hebben na de prik een duidelijk hoger risico op een nieuwe. Dat is geen reden om niet te vaccineren, maar een reden om het vooraf te bespreken.
Twijfel je, bespreek het met je huisarts of met de arts van Kind en Gezin. Maar stel niet uit. Uitstellen is een keuze in dit verhaal die aantoonbaar risico toevoegt.
Referenties
Wakefield, A. J., Murch, S. H., Anthony, A., Linnell, J., Casson, D. M., Malik, M., Berelowitz, M., Dhillon, A. P., Thomson, M. A., Harvey, P., Valentine, A., Davies, S. E., & Walker-Smith, J. A. (1998). Ileal-lymphoid-nodular hyperplasia, non-specific colitis, and pervasive developmental disorder in children [Ingetrokken artikel]. The Lancet, 351(9103), 637-641. https://doi.org/10.1016/s0140-6736(97)11096-011096-0)
Madsen, K. M., Hviid, A., Vestergaard, M., Schendel, D., Wohlfahrt, J., Thorsen, P., Olsen, J., & Melbye, M. (2002). A population-based study of measles, mumps, and rubella vaccination and autism. New England Journal of Medicine, 347(19), 1477-1482. https://doi.org/10.1056/NEJMoa021134
Klein, N. P., Fireman, B., Yih, W. K., Lewis, E., Kulldorff, M., Ray, P., Baxter, R., Hambidge, S., Nordin, J., Naleway, A., Belongia, E. A., Lieu, T., Baggs, J., & Weintraub, E. (2010). Measles-mumps-rubella-varicella combination vaccine and the risk of febrile seizures. Pediatrics, 126(1), e1-e8. https://doi.org/10.1542/peds.2010-0665
The Editors of The Lancet. (2010). Retraction: Ileal-lymphoid-nodular hyperplasia, non-specific colitis, and pervasive developmental disorder in children. The Lancet, 375(9713), 445. https://doi.org/10.1016/s0140-6736(10)60175-460175-4)
Rowhani-Rahbar, A., Fireman, B., Lewis, E., Nordin, J., Naleway, A., Jacobsen, S. J., Jackson, L. A., Tse, A., Belongia, E. A., Hambidge, S. J., Weintraub, E., Baxter, R., & Klein, N. P. (2013). Effect of age on the risk of fever and seizures following immunization with measles-containing vaccines in children. JAMA Pediatrics, 167(12), 1111-1117. https://doi.org/10.1001/jamapediatrics.2013.2745
Hambidge, S. J., Newcomer, S. R., Narwaney, K. J., Glanz, J. M., Daley, M. F., Xu, S., Shoup, J. A., Rowhani-Rahbar, A., Klein, N. P., Lee, G. M., Nelson, J. C., Lugg, M. M., Naleway, A. L., Nordin, J. D., Weintraub, E., & DeStefano, F. (2014). Timely versus delayed early childhood vaccination and seizures. Pediatrics, 133(6), e1492-e1499. https://doi.org/10.1542/peds.2013-3429
Taylor, L. E., Swerdfeger, A. L., & Eslick, G. D. (2014). Vaccines are not associated with autism: An evidence-based meta-analysis of case-control and cohort studies. Vaccine, 32(29), 3623-3629. https://doi.org/10.1016/j.vaccine.2014.04.085
Hviid, A., Hansen, J. V., Frisch, M., & Melbye, M. (2019). Measles, mumps, rubella vaccination and autism: A nationwide cohort study. Annals of Internal Medicine, 170(8), 513-520. https://doi.org/10.7326/M18-2101
Agentschap Zorg en Gezondheid. (2025). Vervroeging van de tweede dosis van het mazelen-bof-rubellavaccin. Laat je vaccineren. https://www.laatjevaccineren.be/ziektes/mazelen/vervroeging-van-de-tweede-dosis-van-het-mazelen-bof-rubellavaccin
World Health Organization. (2017). Measles vaccines: WHO position paper, April 2017. Weekly Epidemiological Record, 92(17), 205-227. https://www.who.int/publications/i/item/who-wer9217-205-227
Domus Medica. (2025). Vervroegde tweede vaccinatie tegen mazelen, bof en rubella (MBR). https://www.domusmedica.be/actueel/vervroegde-tweede-vaccinatie-tegen-mazelen-bof-en-rubella-mbr
Davidkin, I., Peltola, H., Leinikki, P., & Valle, M. (2000). Duration of rubella immunity induced by two-dose measles, mumps and rubella (MMR) vaccination: A 15-year follow-up in Finland. Vaccine, 18(27), 3106-3112. https://doi.org/10.1016/s0264-410x(00)00139-000139-0)
Barlow, W. E., Davis, R. L., Glasser, J. W., Rhodes, P. H., Thompson, R. S., Mullooly, J. P., Black, S. B., Shinefield, H. R., Ward, J. I., Marcy, S. M., DeStefano, F., Chen, R. T., Immanuel, V., Lewis, E. M., Lieu, T. A., Ray, P., Vadheim, C. M., & Rastogi, S. (2001). The risk of seizures after receipt of whole-cell pertussis or measles, mumps, and rubella vaccine. New England Journal of Medicine, 345(9), 656-661. https://doi.org/10.1056/nejmoa003077
Vestergaard, M., Hviid, A., Madsen, K. M., Wohlfahrt, J., Thorsen, P., Schendel, D., Melbye, M., & Olsen, J. (2004). MMR vaccination and febrile seizures: Evaluation of susceptible subgroups and long-term prognosis. JAMA, 292(3), 351-357. https://doi.org/10.1001/jama.292.3.351
LeBaron, C. W., Forghani, B., Beck, C., Brown, C., Bi, D., Cossen, C., & Sullivan, B. J. (2009). Persistence of mumps antibodies after 2 doses of measles-mumps-rubella vaccine. The Journal of Infectious Diseases, 199(4), 552-560. https://doi.org/10.1086/596207
