Zet je al die klachten naast elkaar, dan valt er vaak één woord: PCOS. Meteen daarachter denken vrouwen: dan wordt zwanger worden moeilijk. Dat is soms zo, en als het zo is, is het één van de gevolgen van een groter verhaal. Dat grotere verhaal begrijpen geeft je tools in handen om er een leven lang veel aan te doen. PCOS draait in de eerste plaats om je hormonen en je stofwisseling, en pas daarna om je eierstokken.
Waarom PCOS veranderde in PMOS
PCOS staat voor polycysteus ovarium syndroom: eierstokken met veel kleine blaasjes op de echo. Daar zit een vergissing die decennia is blijven hangen. Die blaasjes zijn geen echte cystes, maar normale, onrijpe eiblaasjes. De naam liet vrouwen én dokters naar de eierstok kijken, terwijl het probleem veel breder zit.
Het was een internationale groep onder leiding van de Australische onderzoekster Helena Teede die in 2026 de knoop doorhakte. In The Lancet stelden 56 organisaties, samen met meer dan veertienduizend vrouwen en zorgverleners, een nieuwe naam voor: polyendocrien metabool ovarieel syndroom, kortweg PMOS. Het woord "cystes" verdween, en "endocrien" en "metabool" kwamen ervoor in de plaats. En dat is precies wat de aandoening is: een verstoring van je hormonen en je stofwisseling.
Voor jou verandert er niets aan de diagnose, maar je begrijpt beter de aanpak. De naam en de klemtoon schuiven op in de goede richting. De komende jaren zie je beide namen waarschijnlijk nog vaak naast elkaar, in de media en bij je dokter. Maar het gaat over dezelfde aandoening.
Wat er gebeurt
Over naar het hormonale systeem, met het hormoon dat de bloedsuiker regelt als eerste. Insuline is de sleutel die de deur van je cellen opent, zodat suiker uit je bloed naar binnen kan. Bij PMOS luisteren die cellen minder goed naar de sleutel. Je alvleesklier maakt dan meer insuline aan om toch gehoord te worden. Die hoge insuline zet je eierstokken aan om meer mannelijke hormonen aan te maken, de androgenen. Vandaar de acne, de overbeharing en soms de haaruitval op je kruin.
🔑 Insulineresistentie is de stille verstoring onder PCOS-PMOS: te veel insuline duwt de androgenen omhoog en gooit je cyclus in de war. Diezelfde verstoring ligt jaren later aan de basis van diabetes type 2. Daarom is PCOS-PMOS zoveel meer dan een vruchtbaarheidsverhaal.
Tegelijk raakt het samenspel van de hormonen die je eisprong sturen uit balans, waardoor de eisprong uitblijft en je cyclus onregelmatig wordt. De verstoring waarbij je cellen minder gevoelig worden voor insuline heeft een naam: insulineresistentie. En het is dezelfde verstoring die jaren later aan de basis ligt van diabetes type 2. Ik heb er boekdelen over volgeschreven bij diabetes, en telkens valt me op hoe vaak diezelfde motor al veel vroeger bij jonge vrouwen draait, onder een andere naam.
Hoe de diagnose wordt gesteld
De diagnose leunt op de Rotterdam-criteria: een onregelmatige of uitblijvende eisprong, te veel mannelijke hormonen (zichtbaar op je huid of gemeten in je bloed), en veel blaasjes op de echo. Twee van die drie volstaan. Het is ook een diagnose van uitsluiting. Je dokter checkt eerst of er geen andere verklaring is, zoals je schildklier. In de meeste gevallen kan je huisarts dit zelf, met een gesprek, wat bloedonderzoek en soms een echo.
De diagnose vraagt opvolging op lange termijn. We meten ook je bloedsuiker en je HbA1c, je cholesterol, je bloeddruk, je lever. Een nuchtere bloedsuiker die richting 100 mg/dL of hoger kruipt, verdient aandacht. Ook na de menopauze blijft het risico bestaan, ook al gaan de klachten van je cyclus dan liggen. Vroeg opvolgen betekent dat je klachten en risico's voor kan zijn in plaats van achterna te lopen.
Waarom afvallen moeilijker gaat, en wat wel helpt
Met veel insuline in je bloed houdt je lichaam vetten steviger vast. Afvallen met PCOS is dus lastiger dan gemiddeld. Dat is dus geen kwestie van te weinig wilskracht. Gelukkig heb je op die biologie meer grip dan je denkt.
Voeding is je grootste hefboom. Een mediterraan patroon met veel groenten, voldoende eiwit en gezonde vetten, met je koolhydraten liefst rond momenten dat je beweegt. Suiker en witmeel hou je best op afstand. Beweeg daarnaast met een groot accent op kracht: je spieren zijn de plek waar suiker wordt verbrand, en getrainde spieren maken je gevoeliger voor insuline. Een dagelijkse stevige wandeling en twee- tot driewekelijks krachtoefeningen doen samen het werk. Slaap telt mee, want een slechte nacht verergert je insulineresistentie, en stress ook, want cortisol werkt dit alles nog in de hand.
Er bestaan aanvullingen die bij sommige vrouwen kunnen helpen, zoals myo-inositol, vitamine D en omega-3. Ze kunnen een aanvulling op je leefstijl zijn, maar nooit een vervanging. Medicatie is soms ook nodig: je dokter kan je een middel voorschrijven dat je gevoeliger maakt voor insuline, de pil om je cyclus te regelen, of een middel dat je eisprong op gang trekt bij kinderwens.
Wil je zwanger worden en heb je overgewicht? Dan brengt vijf tot tien procent gewichtsverlies bij ongeveer de helft van de vrouwen de eisprong spontaan terug. Een kleine verschuiving, met een groot gevolg.
Wanneer je bij de dokter aanklopt
Laat je cyclus checken als die langer dan drie maanden onregelmatig is. Ga langs bij snel toenemende beharing in je gezicht of op je lichaam. Heb je een kinderwens, laat je dan vroeg begeleiden, dat vergroot je kansen. Sombere of angstige gedachten horen erbij op tafel te komen, want ze komen vaak samen met PCOS. En snurk je met veel moeheid overdag, laat dan slaapapneu uitsluiten.
Verder in deze reeks
Wil je verder? Via de zoekfunctie vind je hier artikels met meer cijfers over PCOS, een weekmenu en een tool waarmee je de Rotterdam-criteria zelf kunt testen. Veel van de content op deze site is gratis, en mogelijks vind je al wat je zoekt. De extra tools zijn voor leden van Spreekuur PLUS. Jouw bijdrage maakt het voor ons mogelijk om deze tools, werkbladen, dossiers en folders grondig te onderzoeken en uit te bouwen. Zo werken we samen aan een maatschappij waarin mythes verdwijnen en correcte informatie overal toegankelijk is. Gezond leven als default-state, zeg maar. Dank je om ons te steunen in die missie.
Geen zin om te betalen, maar vond je het wel interessant? Deel dit artikel gerust met vrienden of met iemand die er iets mee is.
Referenties
Moran, L. J., Misso, M. L., Wild, R. A., & Norman, R. J. (2010). Impaired glucose tolerance, type 2 diabetes and metabolic syndrome in polycystic ovary syndrome: a systematic review and meta-analysis. Human Reproduction Update, 16(4), 347-363. https://doi.org/10.1093/humupd/dmq001
Diamanti-Kandarakis, E., & Dunaif, A. (2012). Insulin resistance and the polycystic ovary syndrome revisited: an update on mechanisms and implications. Endocrine Reviews, 33(6), 981-1030. https://doi.org/10.1210/er.2011-1034
Cooney, L. G., Lee, I., Sammel, M. D., & Dokras, A. (2017). High prevalence of moderate and severe depressive and anxiety symptoms in polycystic ovary syndrome: a systematic review and meta-analysis. Human Reproduction, 32(5), 1075-1091. https://doi.org/10.1093/humrep/dex044
Teede, H. J., Tay, C. T., Laven, J., Dokras, A., Moran, L. J., Piltonen, T. T., et al. (2023). Recommendations from the 2023 international evidence-based guideline for the assessment and management of polycystic ovary syndrome. The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 108(10), 2447-2469. https://doi.org/10.1210/clinem/dgad463
Helvacı, N., & Yıldız, B. O. (2024). Polycystic ovary syndrome as a metabolic disease. Nature Reviews Endocrinology, 20(4), 230-244. https://doi.org/10.1038/s41574-023-00915-3
Teede, H. J., et al. (2026). Polyendocrine metabolic ovarian syndrome, the new name for polycystic ovary syndrome: a multistep global consensus process. The Lancet. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(26)00717-800717-8)
Bingé, S. (2025). Diabetes type 2 omkeren. Lannoo.
