Telkens je eet, komt er glucose in je bloed. Je alvleesklier maakt dan insuline aan, het hormoon dat de deur van je cellen opent zodat de suiker naar binnen kan. Insuline is ook je opslaghormoon: zolang het hoog staat, stuurt het energie naar de opslag en houdt het de vetverbranding tegen. Dat vet spreek je pas weer vlot aan als je insuline, door beweging of minder eten, weer kan zakken.
Eet je jarenlang te vaak en te veel, dan gaan je cellen minder goed naar insuline luisteren. Je alvleesklier maakt er daarop steeds meer van om hetzelfde effect te bereiken. Die stroef geworden reactie heet insulineresistentie. En omdat je insuline dan zelden laag zakt, staat de rem op je vetverbranding veel vaker aan dan bij iemand die er nog goed op reageert. Zelfs als je alles goed doet, kom je moeilijker aan die reserves dan je na al dat werk zou verwachten.
Eten is één weg naar insulineresistentie, maar er lopen er meer. Te weinig bewegen, te weinig slapen, je genen en sommige medicijnen zoals cortisone duwen mee. Dat verklaart waarom ook mensen zonder overgewicht ermee zitten.
- Elke week één onderwerp volledig uitgespit.
- De werkbladen en checklists uit mijn praktijk.
- Elke maand een live sessie voor jouw vragen.
Waar je het aan merkt
Insulineresistentie kan je meten, maar je kan het ook zien. Het zet zich vaak eerst rond de buik. Dat vet voedt het probleem verder. Daarbij komen energiedips na een maaltijd, meer trek in zoet, en vermoeidheid. Die klachten horen erbij, maar ze bewijzen niets: ze hebben ook heel andere oorzaken.
Er is één teken dat je met het blote oog ziet: een donkere, fluweelachtige verkleuring in de nekplooi of de oksels. Die heet acanthosis nigricans, en ze wijst vaak op insuline die al langer te hoog staat.
(afbeelding acanthosis)
In een bloedonderzoek blijft het lang onzichtbaar. De meeste mensen krijgen alleen hun glucose te zien, en die blijft normaal tot je alvleesklier het niet meer bijbeent. Wil je vroeger weten waar je staat, laat dan je nuchtere insuline meten, samen met je glucose. Uit die twee samen lees je hoe hard je systeem al moet werken, lang voor je nuchtere suiker boven 100 mg/dL uitkomt, de drempel waarboven we van een gestoorde nuchtere glykemie spreken. Je huisarts noemt die combinatie de HOMA-index: je nuchtere insuline maal je nuchtere glucose, gedeeld door een vaste factor.
Voor nuchtere insuline bestaat er geen internationaal afgesproken grenswaarde. Verschillende labo's meten met verschillende testen en komen op andere getallen uit, en de normaalwaarden schuiven mee met je leeftijd. Lees je resultaat dus samen met de referentiewaarden van jouw labo en met je buikomtrek en je andere waarden.
Wat de gevoeligheid herstelt
Insulineresistentie draai je grotendeels terug, en je hoeft geen diagnose af te wachten om te beginnen. Beweging is daarbij je snelste winst, want werkende spieren halen suiker uit je bloed. Ga daarnaast rustiger om met snelle suikers, en geef je lichaam tussen de maaltijden tijd zonder eten, zodat je insuline af en toe zakt.
Tien tot vijftien minuten wandelen na de maaltijd doet meer voor je suiker dan één lange sessie in het weekend. Het is de herhaling die telt.
Nog een kanttekening van de dokter over die tijd zonder eten. Neem je insuline of tabletten die je suiker actief omlaag duwen, dan kan je suiker te laag zakken en hoort je dosis eerst besproken met je huisarts. Ben je zwanger of had je ooit een eetstoornis, dan laat je dit beter liggen.
💡 Moeilijk afvallen is vaak geen gebrek aan wilskracht maar een hormonaal slot: zolang je insuline hoog blijft, houdt je lichaam zijn vetvoorraad vast. Herstel je je gevoeligheid voor insuline, dan geef je de weegschaal weer ruimte.
Over de richting van de pijl is het laatste woord niet gezegd. Sommige onderzoekers zien hoge insuline als de oorzaak van de vetopslag, andere zien ze vooral als het gevolg van jarenlang te veel energie. Ik schrijf het hier als het eerste, omdat het in de spreekkamer het bruikbaarste beeld geeft, en de discussie loopt ondertussen door.
Vermoed je dat dit bij jou speelt? Vraag je huisarts dan eens naar je nuchtere insuline, niet alleen je suiker. Hoe gewicht meer is dan wilskracht, minder eten of meer bewegen, lees je in het hele verhaal.
Wacht niet op een afspraak als je veel meer plast dan vroeger, voortdurend dorst hebt, wazig ziet of gewicht verliest zonder het te proberen. Laat je suiker dan binnen de week nakijken.
- Elke week één onderwerp volledig uitgespit.
- De werkbladen en checklists uit mijn praktijk.
- Elke maand een live sessie voor jouw vragen.
Referenties
Templeman, N. M., Skovsø, S., Page, M. M., Lim, G. E., & Johnson, J. D. (2017). A causal role for hyperinsulinemia in obesity. Journal of Endocrinology, 232(3), R173–R183. https://doi.org/10.1530/JOE-16-0449
Janssen, J. A. M. J. L. (2021). Hyperinsulinemia and its pivotal role in aging, obesity, type 2 diabetes, cardiovascular disease and cancer. International Journal of Molecular Sciences, 22(15), 7797. https://doi.org/10.3390/ijms22157797
Barber, T. M., Kyrou, I., Randeva, H. S., & Weickert, M. O. (2021). Mechanisms of insulin resistance at the crossroad of obesity with associated metabolic abnormalities and cognitive dysfunction. International Journal of Molecular Sciences, 22(2), 546. https://doi.org/10.3390/ijms22020546
American Diabetes Association Professional Practice Committee. (2024). 2. Diagnosis and classification of diabetes: Standards of Care in Diabetes-2024. Diabetes Care, 47(Suppl. 1), S20-S42. https://doi.org/10.2337/dc24-S002
Lean, M. E. J., Leslie, W. S., Barnes, A. C., Brosnahan, N., Thom, G., McCombie, L., et al. (2019). Durability of a primary care-led weight-management intervention for remission of type 2 diabetes: 2-year results of the DiRECT open-label, cluster-randomised trial. The Lancet Diabetes & Endocrinology, 7(5), 344-355. https://doi.org/10.1016/S2213-8587(19)30068-330068-3)
Magkos, F., Sorensen, T. I. A., Raubenheimer, D., Dhurandhar, N. V., Loos, R. J. F., Bosy-Westphal, A., et al. (2024). On the pathogenesis of obesity: Causal models and missing pieces of the puzzle. Nature Metabolism, 6(10), 1856-1865. https://doi.org/10.1038/s42255-024-01106-8
Matthews, D. R., Hosker, J. P., Rudenski, A. S., Naylor, B. A., Treacher, D. F., & Turner, R. C. (1985). Homeostasis model assessment: Insulin resistance and beta-cell function from fasting plasma glucose and insulin concentrations in man. Diabetologia, 28(7), 412-419. https://doi.org/10.1007/BF00280883
Tahapary, D. L., Pratisthita, L. B., Fitri, N. A., Marcella, C., Wafa, S., Kurniawan, F., et al. (2022). Challenges in the diagnosis of insulin resistance: Focusing on the role of HOMA-IR and triglyceride/glucose index. Diabetes & Metabolic Syndrome: Clinical Research & Reviews, 16(8), 102581. https://doi.org/10.1016/j.dsx.2022.102581
Brogan, R. J., Rooyackers, O., Phillips, B. E., Twelkmeyer, B., Ross, L. M., Atherton, P. J., et al. (2025). Biomarkers of insulin resistance and their performance as predictors of treatment response in overweight adults. The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 111(1), 244-255. https://doi.org/10.1210/clinem/dgaf285
Buffey, A. J., Herring, M. P., Langley, C. K., Donnelly, A. E., & Carson, B. P. (2022). The acute effects of interrupting prolonged sitting time in adults with standing and light-intensity walking on biomarkers of cardiometabolic health in adults: A systematic review and meta-analysis. Sports Medicine, 52(8), 1765-1787. https://doi.org/10.1007/s40279-022-01649-4
Grajower, M. M., & Horne, B. D. (2019). Clinical management of intermittent fasting in patients with diabetes mellitus. Nutrients, 11(4), 873. https://doi.org/10.3390/nu11040873
Halloun, R., Galderisi, A., Caprio, S., & Weiss, R. (2022). Lack of evidence for a causal role of hyperinsulinemia in the progression of obesity in children and adolescents: A longitudinal study. Diabetes Care, 45(6), 1400-1407. https://doi.org/10.2337/dc21-2210
Hammel, M. C., Stein, R., Kratzsch, J., Vogel, M., Eckert, A. J., Triatin, R. D., et al. (2023). Fasting indices of glucose-insulin-metabolism across life span and prediction of glycemic deterioration in children with obesity from new diagnostic cut-offs. The Lancet Regional Health - Europe, 30, 100652. https://doi.org/10.1016/j.lanepe.2023.100652
Karadag, A. S., You, Y., Danarti, R., Al-Khuzaei, S., & Chen, W. (2018). Acanthosis nigricans and the metabolic syndrome. Clinics in Dermatology, 36(1), 48-53. https://doi.org/10.1016/j.clindermatol.2017.09.008
