Ze hielden al talloze diëten vol, verloren soms tientallen kilo's, en zagen het meeste daarna gewoon terugkomen. Hebben zij gefaald? Neen, hun lichaam deed waarvoor het gebouwd is: het gewicht verdedigen met hand en tand.
Gewichtsverlies gebeurt in de keuken en niet in de sportzaal. Dat is een boutade met een kern van waarheid. Je keuzes van elke dag tellen mee. Maar onder die keuzes liggen stevige grondlagen van biologie (hormonen, insuline, je erfelijkheid, je slaap,…) en psychologie (waarom eet je, wat brengt het je, de wereld waarin je boodschappen doet) die het plaatje iets complexer maken dan we op vandaag doen uitschijnen.
Wilskracht is een spier, en spieren raken moe
Wilskracht kan vergeleken worden met een spier: gebruik je ze de hele dag, dan is ze ‘s avonds moe. Herken je dat? 's Ochtends zeg je moeiteloos “nee” tegen de koekjes, maar om negen uur 's avonds duik je toch weer die berging in.
💡 Gewicht is meer biologie en psychologie dan karakter. Ik hoop dat dit inzicht de schuld bij jou kan weghalen en de aandacht kan leggen op de plek waar ze hoort: hoe werkt het systeem dat je keuzes bepaalt?
Dat is fysiologie. En het verklaart meteen waarom "wat meer discipline tonen” een slechte gezondheidsstrategie is. Wie zijn gewicht met wilskracht te lijf gaat, weet dat hij of zij moe zal worden. De echte sleutel zit een verdieping lager, in het lichaam en in de geest zelf. Hoe je verandering volhoudt met gewoontes in plaats van met pure wil, daar schreef ik apart over in dit stuk.
Je lichaam wil een stabiel gewicht
Als de thermostaat van je huis zakt onder de ingestelde waarde, dan slaat de verwarming aan tot als het weer warm genoeg is. Je lichaam doet met je gewicht precies hetzelfde. Val je af, dan wil het terug naar het punt dat het als normaal beschouwt. Dat punt noemen we het set-point.
Een Australisch onderzoeksteam volgde in 2011 vijftig mensen een jaar lang na een streng vermageringsdieet, en de uitkomst was ontnuchterend. Twaalf maanden later stonden de hongerhormonen nog altijd op behoud: het verzadigingshormoon leptine bleef laag, het hongerhormoon ghreline bleef hoog. Hun lichaam bleef hen, een jaar na datum, aansporen om te eten. Ook gaat het basaal metabolisme verlagen, dat wil zeggen dat de verbranding trager gaat. Die twee samen, meer honger en een lagere verbranding, zijn de motor achter het beruchte jojo-effect. Je lichaam verdedigt zijn vetvoorraad met dezelfde koppigheid als een peuter die geen spruitjes lust.
Zo komt het dat meer dan tachtig procent van wie afvalt, zonder blijvende strategie weer terugkeert naar af. Puur ingebouwde biologie. Waarom je lichaam zo hardnekkig terugvecht, lees je in het aparte stuk daarover.
Insuline, de poortwachter die voortijdig op pensioen gaat
Eén hormoon speelt in dit hele verhaal een hoofdrol: insuline. Ik omschrijf het graag als een poortwachter. Als je eet, piekt de suiker uit je voedsel in je bloed, en insuline is het hormoon dat de deur van je spier-, hersenen- en andere cellen opent zodat die suiker naar binnen kan als brandstof.
Eet je jarenlang te vaak en te veel (en bij snelle suikers piekt de bloedsuiker heel hoog), dan raakt die poortwachter uitgeput. Je cellen luisteren minder goed en weigeren de brandstof (met klachten van vermoeidheid tot gevolg), dus je alvleesklier maakt almaar meer insuline om hetzelfde effect te bereiken. Dat noemen we insulineresistentie. En hier zit de link met je gewicht: zolang je insuline hoog staat, staat je lichaam in de vet-opslag-modus. Vet verbránden doen we niet als de insuline hoog is. Zo wordt afvallen dubbel zo lastig. Meer over die vicieuze cirkel lees je in insulineresistentie, de motor achter moeilijk afvallen.
De weegschaal is nog niet de helft van het verhaal
Niet al je vet is even gevaarlijk. Vet rond je heupen en dijen is redelijk onschuldig. Het vet dat zich tussen je organen ophoopt, je buikvet, is dat allerminst. Buikvet ligt daar niet passief te wachten. Het is een actief orgaan dat zelf stoffen aanmaakt die je lichaam doen ontsteken en je cellen nog ongevoeliger maken voor insuline. Zo wakkert buikvet de insulineresistentie verder aan en kom je in een vicieuze cirkel terecht.
Daarom vertelt de weegschaal maar de helft van het verhaal. Zelfs je buikomtrek zegt meer. Een simpele vuistregel: hou je middelomtrek onder de helft van je lichaamslengte. Ben je 1 meter 80, dan mik je op minder dan 90 centimeter. Er bestaan zelfs mensen met een gezond gewicht die tóch te veel buikvet dragen en insulineresistent zijn. In de praktijk noemen we dat "skinny fat". Dus, net als steeds meer collega's, laten we die oude meet- en weeg-geneeskunde (zoals de oude BMI-berekening) los, want ze zegt niets over waar je vet zit. Je bloedwaarden (glucose, HbA1c, insuline, triglyceriden en je HDL-cholesterol) geven een veel eerlijker beeld van je metabole gezondheid. Wil je weten waar je zelf staat, dan loodst de metabool-syndroom-check je erdoor. Het volledige verhaal over buikvet staat in dit stuk.
Maar nu hebben we de oplossing toch, dokter?
Dan de olifant in de kamer: de spuitjes en de prikpennen. Ozempic, Wegovy, Mounjaro. Namen die intussen iedereen kent. Wat doen ze precies?
Ze bootsen een hormoon na dat je darm zelf aanmaakt na een maaltijd, GLP-1, het hormoon dat tegen je hersenen zegt dat je genoeg hebt. Bij veel mensen werkt dat verzadigingssignaal te zwak. De medicatie zet het weer aan. Je maag ledigt trager, je zit sneller vol, en dat constante geruis in je hoofd rond eten valt stil. De winst reikt tot in de bloedvaten. Toen de grote semaglutide-studie in 2021 verscheen, verloren de deelnemers gemiddeld zo'n vijftien procent van hun gewicht. Met tirzepatide, dat op twee darmhormonen tegelijk werkt, liep dat op tot ongeveer twintig procent, bij de hoogste dosis nog wat meer. En bij mensen met een hoog hartrisico gaf semaglutide een vijfde minder hartinfarcten en beroertes.
Dat zijn grote cijfers. Toch is dit geen wondermiddel. De medicatie hoort bij een fors overgewicht (een BMI vanaf 30, of vanaf 27 met een bijkomende ziekte zoals diabetes) en pas nadat het veranderen van leefstijl onvoldoende bleek. De eerste weken zijn er vaak bijwerkingen: misselijkheid, een trage maag, soms galstenen door het snelle gewichtsverlies.
✅ GLP-1-medicatie is krachtig en, bij de juiste persoon, veilig genoeg. Maar ze werkt als onderhoud, niet als eenmalige kuur: zonder leefstijl eronder keert het gewicht terug zodra je stopt.
Bovendien is dit onderhoudsmedicatie. Stop je ermee, dan keert het gewicht grotendeels terug. Een jaar na het staken is doorgaans twee derde van wat je verloor er weer bij, en de winst voor hart en bloedvaten verdwijnt in dezelfde beweging. Dat is diezelfde thermostaat die opnieuw zijn werk doet. Wie eraan begint, kiest dus best met leefstijl als fundament. Wat GLP-1 precies is en voor wie, lees je in dit overzicht. Ga je binnenkort met je arts in gesprek, dan bereidt deze checklist je voor.
Wat je zelf in handen hebt
De biologie zit misschien tegen, maar aan een paar stevige hefbomen heb je genoeg. Ze zijn alle vier saai, maar ze werken.
Eerst je bord. In Nooit meer naar de dokter bracht ik voeding terug tot drie categorieën: planten, dieren en dingen. Planten en dieren zijn echt voedsel. Dingen (koeken, chips, kant-en-klaar) voeden nauwelijks. Maak van planten twee derde van je bord en van dieren één derde, en beperk de dingen. Net die dingen zijn de grootste boosdoener: sterk bewerkt voedsel zet je aan tot meer eten zonder dat je het doorhebt. De Amerikaanse onderzoeker Kevin Hall liet mensen twee weken zulke voeding eten, en ze aten er spontaan zo'n vijfhonderd calorieën per dag bovenop.
💡 De basis is niet spectaculair: twee derde planten op je bord, genoeg eiwit, krachttraining, slaap en rust.
Dan eiwit en kracht. Genoeg eiwit en twee tot drie keer per week je spieren belasten. Dat moet je vanaf nu gewoon beginnen doen. Punt. Krachttraining voelt voor velen als een drempel, maar is onmisbaar. Ze beschermt je spiermassa terwijl je afvalt, en die spieren houden je verbranding op peil. Voeg er slaap aan toe (zeven tot negen uur, want te weinig slaap verhoogt je gewicht) en wat rust in je stresssysteem, en je legt de basis waarop élke andere aanpak, medicatie inbegrepen, moet steunen.
Liever een leven lang tachtig procent goede keuzes, dan twee dagen op honderdtien procent je wilskracht en je levenslust uitputten. Consistentie verslaat perfectie altijd in leefstijl.
Wanneer je er hulp bij haalt
Voor een aanpak op maat hoort gewicht thuis in een spreekkamer van een arts of diëtist. Maak zeker een afspraak als je afvalpogingen keer op keer stranden. Ga ook langs bij klachten die met gewicht kunnen samenhangen: veel dorst en veel plassen, snurken met ademstops 's nachts, of pijn in je gewrichten. En stap zeker binnen als je wilt weten of medicatie of een doorverwijzing iets voor jou is. Eetbuien waar je geen grip op krijgt horen er ook bij, en die zijn goed behandelbaar.
Verder lezen in deze reeks
Dit is een overzichtsartikel. De diepte zit in de losse artikels waar hierboven al naar verwezen werd: waarom je lichaam terugvecht na afvallen (afvallen en weer bijkomen), insulineresistentie als motor, buikvet versus de weegschaal en alles over de GLP-1-medicatie. Wil je één plek waar het complete plan samenkomt, met alle stappen op een rij, dan verzamel ik dat in het begeleidingsplan rond gewicht.
Referenties
Bingé, S. (2022). De klik. Borgerhoff & Lamberigts.
Sumithran, P., Prendergast, L. A., Delbridge, E., Purcell, K., Shulkes, A., Kriketos, A., & Proietto, J. (2011). Long-term persistence of hormonal adaptations to weight loss. New England Journal of Medicine, 365(17), 1597-1604. https://doi.org/10.1056/NEJMoa1105816
Bingé, S. (2022). Het recept. Borgerhoff & Lamberigts.
Bingé, S. (2025). Diabetes type 2 omkeren. Lannoo.
Wilding, J. P. H., Batterham, R. L., Calanna, S., Davies, M., Van Gaal, L. F., Lingvay, I., McGowan, B. M., Rosenstock, J., Tran, M. T. D., Wadden, T. A., Wharton, S., Yokote, K., Zeuthen, N., & Kushner, R. F. (2021). Once-weekly semaglutide in adults with overweight or obesity. New England Journal of Medicine, 384(11), 989-1002. https://doi.org/10.1056/NEJMoa2032183
Jastreboff, A. M., Aronne, L. J., Ahmad, N. N., Wharton, S., Connery, L., Alves, B., Kiyosue, A., Zhang, S., Liu, B., Bunck, M. C., & Stefanski, A. (2022). Tirzepatide once weekly for the treatment of obesity. New England Journal of Medicine, 387(3), 205-216. https://doi.org/10.1056/NEJMoa2206038
Lincoff, A. M., Brown-Frandsen, K., Colhoun, H. M., Deanfield, J., Emerson, S. S., Esbjerg, S., Hardt-Lindberg, S., Hovingh, G. K., Kahn, S. E., Kushner, R. F., Lingvay, I., Oral, T. K., Michelsen, M. M., Plutzky, J., Tornøe, C. W., & Ryan, D. H. (2023). Semaglutide and cardiovascular outcomes in obesity without diabetes. New England Journal of Medicine, 389(24), 2221-2232. https://doi.org/10.1056/NEJMoa2307563
Aronne, L. J., Sattar, N., Horn, D. B., Bays, H. E., Wharton, S., Lin, W. Y., Ahmad, N. N., Zhang, S., Liao, R., Bunck, M. C., Jouravskaya, I., & Murphy, M. A. (2023). Continued treatment with tirzepatide for maintenance of weight reduction in adults with obesity: The SURMOUNT-4 randomized clinical trial. JAMA, 331(1), 38-48. https://doi.org/10.1001/jama.2023.24945
Wilding, J. P. H., Batterham, R. L., Davies, M., Van Gaal, L. F., Kandler, K., Konakli, K., Lingvay, I., McGowan, B. M., Oral, T. K., Rosenstock, J., Wadden, T. A., Wharton, S., Yokote, K., & Kushner, R. F. (2022). Weight regain and cardiometabolic effects after withdrawal of semaglutide: The STEP 1 trial extension. Diabetes, Obesity & Metabolism, 24(8), 1553-1564. https://doi.org/10.1111/dom.14725
Bingé, S. (2017). Nooit meer naar de dokter. Borgerhoff & Lamberigts.
Hall, K. D., Ayuketah, A., Brychta, R., Cai, H., Cassimatis, T., Chen, K. Y., Chung, S. T., Costa, E., Courville, A., Darcey, V., Fletcher, L. A., Forde, C. G., Gharib, A. M., Guo, J., Howard, R., Joseph, P. V., McGehee, S., Ouwerkerk, R., Raisinger, K., ... Zhou, M. (2019). Ultra-processed diets cause excess calorie intake and weight gain. Cell Metabolism, 30(1), 67-77. https://doi.org/10.1016/j.cmet.2019.05.008
Bingé, S. (2024). Lang zullen we leven. Lannoo.
