Vrouwen hebben voor de overgang gemiddeld een gunstiger cholesterolprofiel dan mannen van dezelfde leeftijd. Dat is geen toeval. Het vrouwelijke hormoon oestrogeen houdt je cholesterol mee in balans. In de jaren rond je laatste menstruatie daalt dat oestrogeen, en dat laat sporen na in je bloed.
Onderzoekers volgden vrouwen jaar na jaar dwars door de overgang heen, en zagen iets opvallends. In de jaren rond de laatste menstruatie stijgen je totale cholesterol, je LDL, de cholesterol die je liever laag houdt, en het aantal schadelijke deeltjes duidelijk. En nog andere waarden volgen het ritme van jaren: je bloeddruk, je suiker en je triglyceriden bewegen gewoon mee met de leeftijd. Voor je cholesterol is het de overgang die aan de knoppen draait.
- Elke week één onderwerp volledig uitgespit.
- De werkbladen en checklists uit mijn praktijk.
- Elke maand een live sessie voor jouw vragen.
Waarom dit meer is dan een getal
Vrouwen worden voor de overgang een stuk beschermd tegen hart- en vaatziekten, en na de overgang valt die bescherming weg. De verandering in je cholesterol hoort daarbij: bij vrouwen bij wie de LDL rond de laatste menstruatie het sterkst steeg, werd jaren later vaker plaque in de halsslagader gevonden. Daarom is de periode rond de overgang een goed moment om je bloed eens grondig te laten bekijken, ook als je je kerngezond voelt.
Wat je ermee doet
Een kanttekening: niet elke stijging van cholesterol komt door de overgang. Springt je LDL echt hoog, of stijgt hij veel sneller dan je zou verwachten, dan hoort je arts ook andere oorzaken na te gaan - schildklier, alcohol, gewichtstoename, suikerziekte, sommige medicatie - en bij zeer hoge waarden aan de erfelijke vorm te denken, familiale hypercholesterolemie.
Geen paniek dus, maar wel een beetje aandacht geven. Laat je cholesterol in deze fase eens volledig controleren, en bekijk het samen met je arts in het geheel van je risico, niet als los cijfer. Vraag gerust om ook eenmalig lipoproteïne(a) te laten meten, een erfelijke waarde die je risico mee bepaalt en die je maar één keer in je leven hoeft te kennen.
Over lipoproteine(a) is er een kanttekening: sommige studies zien die waarde rond de overgang nog wat oplopen, andere zien geen verschil. De richtlijn houdt het voorlopig bij één meting in een mensenleven, maar valt jouw waarde net onder een drempel, dan is ze later nog eens laten meten geen onzin.
Werk daarnaast aan wat je wel in handen hebt, want dat blijft werken: in een trainingsstudie daalden totale cholesterol en LDL bij vrouwen net voor en net na de overgang even sterk. Meer vezelrijke, plantaardige voeding. Voldoende bewegen, met wat krachttraining erbij, want dat helpt ook tegen het spierverlies en de veranderende vetverdeling van deze jaren. Niet roken. Genoeg slaap, wat in deze fase een uitdaging op zich kan zijn.
En als leefstijl niet volstaat, zeker bij een hoger risico, dan is medicatie ook voor vrouwen na de overgang een verstandige optie. En hormoontherapie, doet die iets met je cholesterol? Ja. Oestrogeen verlaagt je totale cholesterol, je LDL en je lipoproteine(a), en verhoogt je HDL. Vooral als je het inneemt. Maar dat is mooi meegenomen, geen reden om het als behandeling te stellen: hormoontherapie schrijf je voor tegen opvliegers en klachten, niet om je hart te beschermen.
- Elke week één onderwerp volledig uitgespit.
- De werkbladen en checklists uit mijn praktijk.
- Elke maand een live sessie voor jouw vragen.
Referenties
Matthews, K. A., Crawford, S. L., Chae, C. U., Everson-Rose, S. A., Sowers, M. F., Sternfeld, B., & Sutton-Tyrrell, K. (2009). Are changes in cardiovascular disease risk factors in midlife women due to chronological aging or to the menopausal transition? Journal of the American College of Cardiology, 54(25), 2366-2373. https://doi.org/10.1016/j.jacc.2009.10.009
Ko, S. H., & Kim, H. S. (2020). Menopause-associated lipid metabolic disorders and foods beneficial for postmenopausal women. Nutrients, 12(1), 202. https://doi.org/10.3390/nu12010202
Matthews, K. A., Crawford, S. L., Chae, C. U., Everson-Rose, S. A., Sowers, M. F., Sternfeld, B., & Sutton-Tyrrell, K. (2009). Are changes in cardiovascular disease risk factors in midlife women due to chronological aging or to the menopausal transition? Journal of the American College of Cardiology, 54(25), 2366-2373. https://doi.org/10.1016/j.jacc.2009.10.009
Matthews, K. A., El Khoudary, S. R., Brooks, M. M., Derby, C. A., Harlow, S. D., Barinas-Mitchell, E. J. M., & Thurston, R. C. (2017). Lipid changes around the final menstrual period predict carotid subclinical disease in postmenopausal women. Stroke, 48(1), 70-76. https://doi.org/10.1161/STROKEAHA.116.014743
Mandrup, C. M., Egelund, J., Nyberg, M., Lundberg Slingsby, M. H., Andersen, C. B., Logstrup, S., Bangsbo, J., Suetta, C., Stallknecht, B., & Hellsten, Y. (2017). Effects of high-intensity training on cardiovascular risk factors in premenopausal and postmenopausal women. American Journal of Obstetrics and Gynecology, 216(4), 384.e1-384.e11. https://doi.org/10.1016/j.ajog.2016.12.017
Anagnostis, P., Bitzer, J., Cano, A., Ceausu, I., Chedraui, P., Durmusoglu, F., Erkkola, R., Goulis, D. G., Hirschberg, A. L., Kiesel, L., Lopes, P., Pines, A., van Trotsenburg, M., Lambrinoudaki, I., & Rees, M. (2020). Menopause symptom management in women with dyslipidemias: An EMAS clinical guide. Maturitas, 135, 82-88. https://doi.org/10.1016/j.maturitas.2020.03.007
Zhu, D., Chung, H.-F., Dobson, A. J., Pandeya, N., Giles, G. G., Bruinsma, F., Brunner, E. J., Kuh, D., Hardy, R., Avis, N. E., Gold, E. B., Derby, C. A., Matthews, K. A., Cade, J. E., Greenwood, D. C., Demakakos, P., Brown, D. E., Sievert, L. L., Anderson, D., ... Mishra, G. D. (2019). Age at natural menopause and risk of incident cardiovascular disease: A pooled analysis of individual patient data. The Lancet Public Health, 4(11), e553-e564. https://doi.org/10.1016/S2468-2667(19)30155-0
