Op je identiteitskaart staat één leeftijd, en daar valt niet aan te tornen. Toch klopt dat getal maar half. Zet vijf mensen van zestig naast elkaar en je ziet meteen dat ze niet even oud zijn: de ene fietst nog vlot naar de bakker, de andere komt met moeite recht uit de zetel. Dat verschil heeft een naam. Naast je kalenderleeftijd, het aantal kaarsjes op de taart, draag je een biologische leeftijd: een maat voor hoe versleten je lichaam is. En het eerlijke antwoord op de vraag of je die kan verlagen, is ja, maar binnen grenzen. De kalender tikt maar één richting uit. Je biologische leeftijd kan twee kanten op.
Wat is het verschil met je kalenderleeftijd?
Je kalenderleeftijd zegt hoeveel keer de aarde rond de zon is gegaan sinds je geboorte. Nuttig voor een verjaardagsfeestje, maar het vertelt niets over hoe je lichaam ervoor staat. Je biologische leeftijd doet dat wel. Iemand van zestig die goed slaapt, beweegt en eet, kan biologisch jonger zijn dan iemand van vijftig die rookt, slecht slaapt en de hele dag stilzit. Het aantal kaarsjes is voor allebei correct. De ouderdom van hun lichaam ligt jaren uit elkaar.
Hoe meten dokters dat?
Het kantelpunt kwam in 2013, toen de Duits-Amerikaanse hoogleraar Steve Horvath de eerste epigenetische klok bouwde. Epigenetica klinkt ingewikkeld, maar het beeld is simpel. Je DNA is de partituur, ze ligt vast en verandert niet. De epigenetica is de pianist die beslist welke noten er gespeeld worden, en bij de ene klinkt dat mooier dan bij de andere. Die pianist zet in de loop van je leven kleine chemische merktekens op je genen (methylgroepen), en Horvath ontdekte dat je uit dat patroon in je bloed een biologische leeftijd kan aflezen. We weten intussen dat zo'n klok verrassend goed voorspelt hoe groot je ziekterisico en je levensverwachting zijn.
In een gewone Belgische praktijk is die epigenetische klok voorlopig een onderzoekstool, geen standaard labo-uitslag. Maar je hebt hem niet per se nodig. Met een eenvoudige vragenlijsten en alledaagse bloedwaarden kan je je biologische leeftijd al ruw schatten. Minder precies dan de klok van Horvath, maar goedkoop, herhaalbaar en meteen bruikbaar om te zien of je op het goede spoor zit.
Kan je je biologische leeftijd echt verlagen?
In een eerste kleine studie kregen gezonde mannen tussen vijftig en tweeënzeventig acht weken lang begeleiding rond voeding, slaap, beweging en ontspanning. Op de klok van Horvath scoorden ze achteraf gemiddeld ruim drie jaar jonger dan de controlegroep. Bij postmenopauzale vrouwen die twee jaar lang gezonder aten en meer bewogen, vertraagde een de klok eveneens. Dit zijn nog kleine studies, en de klokken zelf evolueren nog volop, maar de richting is duidelijk.
De hendels die je biologische leeftijd bijsturen, zijn geen exotische pillen uit een dure kliniek. Het zijn de gewoontes die je al kent: bewegen, genoeg slapen, veel verschillende planten eten, verbinding houden met andere mensen, en af en toe je lichaam kort uitdagen met sauna, een stevige training of een vastenvenster. Je genen laden het geweer, maar jouw levensstijl haalt de trekker over.
Je kalenderleeftijd ligt vast, je biologische leeftijd niet. Wat je meet kan je bijsturen, en de knoppen zijn dezelfde als altijd: bewegen, slapen, eten, verbinden.
Wil je weten hoe die knoppen precies werken en waarom ze zoveel verschil maken, dan lees je het hele verhaal in de longread over langer en beter leven.
Servaas Bingé
Verouderen doen we allemaal. Maar in plaats van te vechten tegen de tijd, kan je ook meedansen met de klok. Jonger zijn dan het getal op je kaart, wie wil dat nu niet?
Referenties
- Horvath, S. (2013). DNA methylation age of human tissues and cell types. Genome Biology, 14(10), R115. https://doi.org/10.1186/gb-2013-14-10-r115
- Marioni, R. E., Shah, S., McRae, A. F., Chen, B. H., Colicino, E., Harris, S. E., et al. (2015). DNA methylation age of blood predicts all-cause mortality in later life. Genome Biology, 16(1), 25. https://doi.org/10.1186/s13059-015-0584-6
- Fitzgerald, K. N., Hodges, R., Hanes, D., Stack, E., Cheishvili, D., Szyf, M., et al. (2021). Potential reversal of epigenetic age using a diet and lifestyle intervention: A pilot randomized clinical trial. Aging, 13(7), 9419-9432. https://doi.org/10.18632/aging.202913
- Fiorito, G., Caini, S., Palli, D., Bendinelli, B., Saieva, C., Ermini, I., et al. (2021). DNA methylation-based biomarkers of aging were slowed down in a two-year diet and physical activity intervention trial: The DAMA study. Aging Cell, 20(10), e13439. https://doi.org/10.1111/acel.13439
- Bingé, S. (2024). Lang zullen we leven: Wat werkt om langer energiek en gezond te zijn. Borgerhoff & Lamberigts.
