Benzodiazepines zoals lormetazepam en temazepam, en hun opvolgers zolpidem en zopiclon, zijn gemaakt voor twee tot vier weken. Daarna went je lichaam eraan en hollen ze je slaap uit: je krijgt minder diepe slaap, ligt meer te dommelen dan te slapen, en vooral bij ouderen stijgt het risico op vallen en geheugenklachten. Zo houden de pillen de slapeloosheid waarvoor je ze nam mee in stand.
- Elke week één onderwerp volledig uitgespit in een Dossier.
- Elke week Shownotes PLUS met wetenschappelijke verdieping bij de podcast.
- De Werkbladen en Checklists uit mijn praktijk om zelf aan de slag te gaan.
- Elke maand een live Ask Me Anything-sessie voor al jouw gezondheidsvragen.
Waarom afbouwen loont
De Europese insomnierichtlijn van 2023 zegt het zo: benzodiazepines, zolpidem en zopiclon zijn bedoeld voor hooguit vier weken, en de behandeling van eerste keuze bij chronische slapeloosheid is CGT-i, op elke leeftijd en ook in digitale vorm.
Slik je de pil ook tegen angst of spanning, zeg dat dan meteen. Benzodiazepines zijn evengoed angstremmers als slaapmiddelen, en wat die angst zelf nodig heeft (een gesprek, een training of een ander geneesmiddel) hoort in het plan te zitten vóór je afbouwt. Afbouwen alleen neemt de reden niet weg.
Het herstel begint snel. In een slaaplabo in São Paulo volgden onderzoekers mensen die na jaren dagelijks gebruik traag afbouwden: twee weken na de laatste pil was hun diepe slaap toegenomen tot het niveau van mensen zonder slaapproblemen.
Hoe pak je het aan?
Samen met je huisarts, met een plan en zonder haast. De Europese richtlijn stelt een afbouw van 10 tot 25 procent per week voor; na jarenlang gebruik mag het trager, gespreid over enkele maanden. Het ritme bepaal je met je arts en je mag het onderweg bijstellen. Het laatste kwart is voor de meesten het lastigste stuk: reken op een paar mindere nachten en een prikkelbaardere week. Dat gaat voorbij. Je lichaam leert opnieuw zelf slapen.
Waarom nooit abrupt: na meer dan zes maanden gebruik krijgt ongeveer een op de drie bij het stoppen ontwenningsverschijnselen (angst, slapeloosheid, spierspanning, overgevoeligheid voor licht en geluid) en zelden, maar het is beschreven, een epileptische aanval of een verwardheidstoestand. Traag afbouwen is de gangbare weg en neemt die klachten niet altijd helemaal weg. De Amerikaanse afbouwrichtlijn van 2025 maakt er een regel van: nooit plots stoppen bij wie waarschijnlijk lichamelijk afhankelijk is, het schema op maat maken en het tempo aanpassen aan hoe het gaat.
Tijdelijk overschakelen op een middel waaraan je lichaam niet went en dat je nadien niet hoeft af te bouwen, kan het afbouwen ondersteunen: melatonine met verlengde afgifte, of de nieuwste generatie slaapmiddelen, die je waaksysteem afremmen in plaats van je hersenen te verdoven. Je arts weet of dat voor jou zinvol is.
Wat vergroot je kansen?
De Canadese slaaponderzoeker Charles Morin liet ruim twintig jaar geleden ouderen die gemiddeld al negentien jaar slaapmedicatie namen, begeleid afbouwen. Wie er slaaptherapie bij kreeg, raakte in 85 procent van de gevallen van de pillen af; bij afbouwen alleen was dat minder dan de helft. Die therapie heet cognitieve gedragstherapie voor insomnie, kortweg CGT-i: je stuurt er je slaapgewoonten en je gedachten over slaap mee bij. Het is de best onderbouwde behandeling voor slapeloosheid, en ze bestaat ook online.
En erover praten helpt op zich al: toen apothekers in Quebec ouderen een brochure over hun slaapmedicatie meegaven, met een afbouwschema erbij, stopte meer dan een kwart binnen zes maanden.
De grootste analyse tot nu toe, 49 studies met ruim 39.000 mensen, noemt het bewijs voor álle afbouwhulp van lage zekerheid. Wat er het best uitkomt, is dit: uitleg aan de patiënt, een medicatienazicht en begeleiding door de apotheker.
💤 Bouw slaapmedicatie geleidelijk af, samen met je arts. Zes op de tien mensen raken er zo van af; met CGT-i erbij tot 85 procent.
"Ik neem ze al tien jaar, heeft stoppen dan nog zin?"
Ja. Hoe langer het gebruik, hoe trager het schema, en juist dan loont trage afbouw met goede begeleiding.
"Wordt mijn slaap eerst slechter?"
Even, ja. De eerste twee weken slaap je vaak lichter en korter. Daarna kantelt het: de diepe slaap keert terug en na een paar maanden slaap je doorgaans beter dan toen je de pil nog nam.
Leg bij je volgende afspraak het doosje op tafel en stel je huisarts de vraag. Meer hoeft de eerste stap niet te zijn.
Alles wat je verder over slapen wilt weten, staat gebundeld op de website.
- Elke week één onderwerp volledig uitgespit in een Dossier.
- Elke week Shownotes PLUS met wetenschappelijke verdieping bij de podcast.
- De Werkbladen en Checklists uit mijn praktijk om zelf aan de slag te gaan.
- Elke maand een live Ask Me Anything-sessie voor al jouw gezondheidsvragen.
Referenties
Poyares, D., Guilleminault, C., Ohayon, M. M., & Tufik, S. (2004). Chronic benzodiazepine usage and withdrawal in insomnia patients. Journal of Psychiatric Research, 38(3), 327-334. https://doi.org/10.1016/j.jpsychires.2003.10.003
Palagini, L., Brugnoli, R., Dell’Osso, B. M., Di Nicola, M., Maina, G., Martinotti, G., Maruani, J., Mauries, S., Serafini, G., Mencacci, C., Liguori, C., Ferini-Strambi, L., Geoffroy, P. A., & Balestrieri, M. (2025). Clinical practice guidelines for switching or deprescribing hypnotic medications for chronic insomnia: Results of European neuropsychopharmacology and sleep expert's consensus group. Sleep Medicine, 128, 117–126. https://doi.org/10.1016/j.sleep.2025.01.033
Morin, C. M., Bastien, C., Guay, B., Radouco-Thomas, M., Leblanc, J., & Vallières, A. (2004). Randomized clinical trial of supervised tapering and cognitive behavior therapy to facilitate benzodiazepine discontinuation in older adults with chronic insomnia. The American Journal of Psychiatry, 161(2), 332-342. https://doi.org/10.1176/appi.ajp.161.2.332
Takaesu, Y., Utsumi, T., Okajima, I., Shimura, A., Kotorii, N., Kuriyama, K., Yamashita, H., Suzuki, M., Watanabe, N., & Mishima, K. (2019). Psychosocial intervention for discontinuing benzodiazepine hypnotics in patients with chronic insomnia: A systematic review and meta-analysis. Sleep Medicine Reviews, 48, 101214. https://doi.org/10.1016/j.smrv.2019.101214
Tannenbaum, C., Martin, P., Tamblyn, R., Benedetti, A., & Ahmed, S. (2014). Reduction of inappropriate benzodiazepine prescriptions among older adults through direct patient education: The EMPOWER cluster randomized trial. JAMA Internal Medicine, 174(6), 890-898. https://doi.org/10.1001/jamainternmed.2014.949
Oude Voshaar, R. C., Gorgels, W. J. M. J., Mol, A. J. J., Van Balkom, A. J. L. M., Van De Lisdonk, E. H., Breteler, M. H. M., Van Den Hoogen, J. M., & Zitman, F. G. (2003). Tapering off long-term benzodiazepine use with or without group cognitive-behavioural therapy: Three-condition, randomised controlled trial. British Journal of Psychiatry, 182(6), 498–504. https://doi.org/10.1192/bjp.182.6.498
Kishi, T., Ikuta, T., Citrome, L., Sakuma, K., Hatano, M., Hamanaka, S., Nishii, Y., & Iwata, N. (2025). Comparative efficacy and safety of daridorexant, lemborexant, and suvorexant for insomnia: A systematic review and network meta-analysis. Translational Psychiatry, 15(1), 211. https://doi.org/10.1038/s41398-025-03439-8
Brunner, E., Chen, C.-Y. A., Klein, T., Maust, D., Mazer-Amirshahi, M., Mecca, M., Najera, D., Ogbonna, C., Rajneesh, K. F., Roll, E., Sanders, A. E., Snodgrass, B., VandenBerg, A., Wright, T., Boyle, M., Devoto, A., Framnes-DeBoer, S., Kleykamp, B., Norrington, J., & Lindsay, D. (2025). Joint clinical practice guideline on benzodiazepine tapering: Considerations when risks outweigh benefits. Journal of General Internal Medicine, 40(12), 2814–2859. https://doi.org/10.1007/s11606-025-09499-2
Horowitz, M., Lamberson, N., Brandt, J., Framer, A., Shapiro, B., Sørensen, A., Cadogan, C., Ritvo, A., & Taylor, D. (2026). Pharmacological principles for safe benzodiazepine and Z-drug dose reduction. Psychological Medicine, 56, e198. https://doi.org/10.1017/s0033291726104887
Lader, M. (2014). Benzodiazepine harm: How can it be reduced? British Journal of Clinical Pharmacology, 77(2), 295–301. https://doi.org/10.1111/j.1365-2125.2012.04418.x
Riemann, D., Espie, C. A., Altena, E., Arnardottir, E. S., Baglioni, C., Bassetti, C. L. A., Bastien, C., Berzina, N., Bjorvatn, B., Dikeos, D., Dolenc Groselj, L., Ellis, J. G., Garcia-Borreguero, D., Geoffroy, P. A., Gjerstad, M., Gonçalves, M., Hertenstein, E., Hoedlmoser, K., Hion, T., … Spiegelhalder, K. (2023). The European Insomnia Guideline: An update on the diagnosis and treatment of insomnia 2023. Journal of Sleep Research, 32(6), e14035. https://doi.org/10.1111/jsr.14035
Ufer, M., Kelsh, D., Schoedel, K. A., & Dingemanse, J. (2022). Abuse potential assessment of the new dual orexin receptor antagonist daridorexant in recreational sedative drug users as compared to suvorexant and zolpidem. Sleep, 45(3), zsab224. https://doi.org/10.1093/sleep/zsab224
Vicens, C., Bejarano, F., Sempere, E., Mateu, C., Fiol, F., Socias, I., Aragonès, E., Palop, V., Beltran, J. L., Piñol, J. L., Lera, G., Folch, S., Mengual, M., Basora, J., Esteva, M., Llobera, J., Roca, M., Gili, M., & Leiva, A. (2014). Comparative efficacy of two interventions to discontinue long-term benzodiazepine use: Cluster randomised controlled trial in primary care. British Journal of Psychiatry, 204(6), 471–479. https://doi.org/10.1192/bjp.bp.113.134650
Zeraatkar, D., Nagraj, S. K., Ling, M., Jassal, T., Kirsh, S., Lima, J. P., Pitre, T., Couban, R., Hussain, M., Seterelv, S., Van de Velde, S., Gustavsson, K., Wichniak, A., Aubert, C. E., Christiaens, A., Spinewine, A., & Agoritsas, T. (2025). Comparative effectiveness of interventions to facilitate deprescription of benzodiazepines and other sedative hypnotics: Systematic review and meta-analysis. BMJ, 389, e081336. https://doi.org/10.1136/bmj-2024-081336
