In het schap staan margarines, bak- en smeerproducten met plantensterolen die beloven je cholesterol te verlagen. Werken die dingen? Ja, ze verlagen je cholesterol echt. Hebben ze dan ook zin? Wel, dat hangt af van wie je bent.
Voor minder dan 4 euro per week krijg je elke week verdiepingsartikels en antwoorden op je vragen. Zo hou je de rest gratis voor iedereen.
Wat plantensterolen doen
Plantensterolen zijn stofjes uit planten die sterk lijken op cholesterol. Zo sterk dat ze in je darm de plaats innemen die cholesterol anders zou opnemen. Ze verdringen als het ware je voedingscholesterol aan de deur. Daardoor neem je minder cholesterol op, en daalt je LDL, de cholesterol die je liever laag houdt.
Het effect is echt en goed gemeten. Neem je dagelijks zo'n twee tot drie gram, dan zakt je LDL gemiddeld met ongeveer 8 tot 12 procent. Voor een voedingsmiddel is dat netjes.
De vraag die de verpakking niet beantwoordt
Maar een lagere cholesterol op je blad is niet hetzelfde als minder hartinfarcten in je leven. Voor plantensterolen ontbreekt namelijk het bewijs dat ze ook minder hart- en vaatziekten geven. Ze verlagen een cijfer, maar dat het cijfer zich ook in gezondheidswinst vertaalt, is voor deze producten nooit hard aangetoond.
Dat een lager LDL op zich minder infarcten geeft, is de reden waarom de Europese lipidenexperts deze producten een plaats geven. Voor plantensterolen zelf is dat alleen nooit in een onderzoek met echte infarcten als uitkomst nagegaan, en zo'n onderzoek is er ook vandaag niet. Maar geen bewijs wil niet zeggen dat het niet werkt.
Er is ook een openstaande vraag over veiligheid. Bij plantensterolen komt er een klein beetje van die stofjes in je bloed, en genetisch onderzoek roept de vraag op of erg hoge waarden op termijn niet zelf bijdragen aan aderverkalking. Niets om van te schrikken, wel een reden om deze producten niet zomaar levenslang en onbeperkt te stapelen.

Voor wie het zin heeft
Waar passen ze dan wel? Voor iemand met een licht verhoogde cholesterol en een verder laag risico, die nog geen medicatie nodig heeft, kunnen ze helpen bovenop gezonde voeding. En ze kunnen extra effect toevoegen bij wie al een statine neemt maar zijn streefwaarde niet haalt.
Dat extra effect bovenop een statine is ongeveer wat een verdubbeling van de statinedosis zou opleveren, en de Europese lipidenexperts noemen deze producten ook als optie voor wie een statine niet verdraagt. Omgekeerd legde Europa de fabrikanten in 2004 een vaste etikettekst op: wie al een cholesterolverlager neemt, gebruikt deze producten alleen onder medisch toezicht, en ze zijn niet geschikt voor zwangere vrouwen, vrouwen die borstvoeding geven en kinderen onder de vijf jaar.
Voor de meeste mensen met een gewone cholesterol leveren ze weinig op, en betaal je vooral voor een duurdere margarine. Eén bijwerking is wel gemeten: plantensterolen verlagen ook een deel van de kleurstoffen uit groenten en fruit. Je bètacaroteen in het bloed daalt met tien tot zestien procent. Een nadeel voor je gezondheid is daar in langlopend onderzoek nooit uit gebleken, maar het is wel de reden waarom hetzelfde etiket zegt dat je er elke dag voldoende groenten en fruit bij eet. Doe er dus een extra portie wortelen, pompoen of boerenkool bij.
Wat je ermee doet
Zin of onzin hangt dus af van jou. Heb je een licht verhoogde cholesterol en een laag risico, dan kan het een zinvol hulpmiddel zijn, als aanvulling en niet als vervanging van gezonde voeding. Heb je een normaal cholesterol, dan hoef je er geen geld aan uit te geven. En hoort er een verhoogd risico bij jouw plaatje, overleg dan met je arts, want dan speelt er meer dan een margarine kan oplossen.
💡 Plantensterolen verlagen je LDL met 8 tot 12 procent, maar bewijs dat ze ook hartinfarcten voorkomen is er niet. Zinvol als aanvulling bij een licht verhoogde cholesterol; bij een normale cholesterol bespaar je je het geld.
Het hele verhaal over cholesterol, wat die cijfers betekenen en wat je er zelf aan kunt doen, lees je hier:

Voor minder dan 4 euro per week krijg je elke week verdiepingsartikels en antwoorden op je vragen. Zo hou je de rest gratis voor iedereen.
Referenties
Gylling, H., Plat, J., Turley, S., Ginsberg, H. N., Ellegård, L., Jessup, W., Jones, P. J., Lütjohann, D., Maerz, W., Masana, L., Silbernagel, G., Staels, B., Borén, J., Catapano, A. L., De Backer, G., Deanfield, J., Descamps, O. S., Kovanen, P. T., Riccardi, G., ... Chapman, M. J. (2014). Plant sterols and plant stanols in the management of dyslipidaemia and prevention of cardiovascular disease. Atherosclerosis, 232(2), 346-360. https://doi.org/10.1016/j.atherosclerosis.2013.11.043
Demonty, I., Ras, R. T., van der Knaap, H. C. M., Duchateau, G. S. M. J. E., Meijer, L., Zock, P. L., Geleijnse, J. M., & Trautwein, E. A. (2009). Continuous dose-response relationship of the LDL-cholesterol-lowering effect of phytosterol intake. The Journal of Nutrition, 139(2), 271-284. https://doi.org/10.3945/jn.108.095125
Genser, B., Silbernagel, G., De Backer, G., Bruckert, E., Carmena, R., Chapman, M. J., Deanfield, J., Descamps, O. S., Rietzschel, E. R., Dias, K. C., & März, W. (2012). Plant sterols and cardiovascular disease: A systematic review and meta-analysis. European Heart Journal, 33(4), 444-451. https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehr441
Trautwein, E. A., Vermeer, M. A., Hiemstra, H., & Ras, R. T. (2018). LDL-cholesterol lowering of plant sterols and stanols: Which factors influence their efficacy? Nutrients, 10(9), 1262. https://doi.org/10.3390/nu10091262
Baumgartner, S., Ras, R. T., Trautwein, E. A., Mensink, R. P., & Plat, J. (2017). Plasma fat-soluble vitamin and carotenoid concentrations after plant sterol and plant stanol consumption: A meta-analysis of randomized controlled trials. European Journal of Nutrition, 56(3), 909-923. https://doi.org/10.1007/s00394-016-1289-7
Helgadottir, A., Thorleifsson, G., Alexandersson, K. F., Tragante, V., Thorsteinsdottir, M., Eiriksson, F. F., Gretarsdottir, S., Bjornsson, E., Magnusson, O., Sveinbjornsson, G., Jonsdottir, I., Steinthorsdottir, V., Ferkingstad, E., Jensson, B. Ö., Stefansson, H., Olafsson, I., Christensen, A. H., Torp-Pedersen, C., ... Stefansson, K. (2020). Genetic variability in the absorption of dietary sterols affects the risk of coronary artery disease. European Heart Journal, 41(28), 2618-2628. https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehaa531
Windler, E., Beil, F.-U., Berthold, H. K., Gouni-Berthold, I., Kassner, U., Klose, G., Lorkowski, S., März, W., Parhofer, K. G., Plat, J., Silbernagel, G., Steinhagen-Thiessen, E., Weingärtner, O., Zyriax, B.-C., & Lütjohann, D. (2023). Phytosterols and cardiovascular risk evaluated against the background of phytosterolemia cases: A German expert panel statement. Nutrients, 15(4), 828. https://doi.org/10.3390/nu15040828
Europese Commissie. (2004). Verordening (EG) nr. 608/2004 van de Commissie van 31 maart 2004 inzake de etikettering van voedingsmiddelen en voedselingrediënten met toegevoegde fytosterolen, fytosterolesters, fytostanolen en/of fytostanolesters (artikel 2, punten 3 tot 7; ingetrokken per 13 december 2014 door verordening (EU) nr. 1169/2011). Geraadpleegd op 13 november 2026, van https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=CELEX:32004R0608

