Halverwege dit gesprek haalt mijn gast haar oorbel uit. Het blijkt een clitoris in 3D te zijn, en wat volgt is de les anatomie die niemand van ons ooit kreeg. Zo is dit hele gesprek: Elisabeth Vander Stichele is geriater, studeerde er seksuologie bij en begeleidt als LEIF-arts mensen bij hun levenseinde. Weinig artsen overzien die hele boog van het ouder worden, van de pillendoos over de slaapkamer tot de laatste dagen. Zij wel.
De meeste mensen kennen haar niet van televisie, en dat is net de kracht: dit is de dokter die in het ziekenhuis de medicatielijsten uitkuist waar niemand anders aan durft te beginnen, en die aan tachtigjarigen vragen stelt die wij niet eens aan onze beste vrienden stellen. Op het einde outen we ons samen, met alle luisteraars erbij: geen van ons beiden had zijn wilsverklaringen al in orde.
Voor wie dieper wil gaan, leg ik hieronder de cijfers naast haar verhaal: wat de wetenschap zegt over te veel pillen, seks op leeftijd, eenzaamheid en goed sterven, en wat je er morgen concreet mee doet.
We bespreken
- Wie is Elisabeth Vander Stichele [00:00]
- Elke geriatrische patiënt is een puzzel [02:09]
- De knopen in de ouderenzorg [05:02]
- Ageism: het vooroordeel over je toekomstige zelf [13:44]
- Polyfarmacie: waarom de pillendoos te vol zit [18:13]
- Slaapmedicatie afbouwen met de apotheker [24:04]
- Drie dingen voor je gezondheid [33:47]
- Seksualiteit als pijler van gezondheid [39:37]
- Sekstherapie en de clitoris in 3D [43:13]
- Seks bij jong en oud [50:16]
- Eenzaamheid, joyspan en growth mindset [55:37]
- LEIF-arts en Dementie Referentie Arts [1:04:11]
- Euthanasie: wat het met een arts doet [1:09:49]
- Wilsverklaringen: waar je begint [1:13:16]
- Drie die het leven gevormd hebben [1:19:23]
- Wat wil jij horen bij je dokter [1:22:24]
Over de gast
Elisabeth Vander Stichele is geriater in AZ Sint-Maria Halle, met bijkomende opleiding seksuologie aan de UGent. Ze is LEIF-arts en Dementie Referentie Arts, doceert over intimiteit bij ouderen aan UGent, KU Leuven en Karel de Grote Hogeschool, en werkt als relatie- en sekstherapeut bij Huis Vie in Gent. Haar rode draad is nieuwsgierigheid.
💡 Elisabeth vertelt haar verhaal. In de cursieve stukken schuif ik er als arts even naast: wat weten we hierover, wat moeten we nuanceren, en wat neem je er morgen uit mee?
- Elke week één onderwerp volledig uitgespit in een Dossier.
- Elke week Shownotes PLUS met wetenschappelijke verdieping bij de podcast.
- De Werkbladen en Checklists uit mijn praktijk om zelf aan de slag te gaan.
- Elke maand een live Ask Me Anything-sessie voor al jouw gezondheidsvragen.
Wie is Elisabeth Vander Stichele [00:00]
Dokter, moeder, echtgenote van een muzikant
Op mijn klassieke openingsvraag antwoordt ze met één woord dat de rest van het gesprek draagt: nieuwsgierigheid. Dat was de reden om geneeskunde te studeren, en het is volgens haar ook wat sommige collega's onderweg verliezen: de bijna existentiële insteek waarmee je als achttienjarige aan die studie begint.
- Ze vraagt zich luidop af waar bij veel artsen die oorspronkelijke nieuwsgierigheid naartoe is tegen hun veertigste.
- Voor mij zet dat meteen de toon: dit wordt geen gesprek over ouderdom als aftakeling, maar over blijven kijken.
Elke geriatrische patiënt is een puzzel [02:09]
Vijfentwintig bedden, vijfentwintig puzzels
Elisabeth koos in een wereld die alles op jong zijn zet bewust voor de andere kant. Op een geriatrische afdeling ligt in elk bed een andere puzzel: een probleemlijst van tien of twaalf items, plus het biopsychosociale en relationele daarrond.
- Haar beeld voor stagiairs: je kunt de Mona Lisa puzzelen, maar zonder het stukje van de glimlach heb je niets. En soms blijkt het stukje in de rand het belangrijkste: de patiënt die klaar was voor ontslag, tot bleek dat de brandweer hem uit zijn appartement had moeten halen en de deur kapot was.
- Dat soort ontdekkingen gebeurt klassiek op vrijdagmiddag.
Wat Elisabeth een puzzel noemt, heet in de literatuur multimorbiditeit, en het is de norm geworden, niet de uitzondering. In 2012 analyseerden Karen Barnett en haar collega's de dossiers van 1,75 miljoen Schotten uit 314 huisartsenpraktijken. De meerderheid van de 65-plussers had meer dan één chronische aandoening tegelijk, en boven de 85 liep dat op tot ruim acht op de tien. Wie oud wordt, krijgt meerdere aandoeningen, en die combinatie gedraagt zich anders dan de som van de delen. Onze geneeskunde is nochtans per orgaan georganiseerd, met richtlijnen per aandoening. De geriater is een van de weinige specialisten die het hele bord bekijkt, en dat verklaart waarom huisartsen en geriaters elkaar zo goed aanvoelen: wij zijn allebei generalisten.
De knopen in de ouderenzorg [05:02]
Het ene potje betaalt het andere niet
Een ziekenhuisdag kost de maatschappij zo'n 500 euro, en toch blijft een patiënt soms dagen langer liggen omdat het OCMW, de regio en het federale niveau elk hun eigen budget bewaken. Wie ergens bespaart, ziet een ander verdienen, en dus beweegt er niets.
- Elisabeth pleit voor ontschotting, ook in de financiering: er is vandaag geen beloning om over de potjes heen goed te werken.
- We staan stil bij wat we verloren toen drie generaties niet meer onder één dak woonden, en zij plaatst er meteen de terechte kanttekening bij: het waren vooral de dochters en schoondochters die die zorg droegen.
- Haar gedachte die blijft hangen: witruimte in een loopbaan, de mogelijkheid om een carrière even te pauzeren om iemand te laten revalideren of thuis te laten sterven.
- En dan haar minst populaire punt: de robotchirurgie. Ziekenhuizen worden naar de robot geduwd omdat je zonder niet meer meespeelt, terwijl sommige oudere chirurgen die klassiek opereren uitstekende resultaten halen.
Op dat robotpunt heeft ze meer gelijk dan ze zelf beseft, en er bestaat een prachtige studie over. De Australische uroloog John Yaxley lootte 326 mannen met prostaatkanker toe aan een robotoperatie of een klassieke open operatie, de enige echte gerandomiseerde vergelijking die ooit gemaakt is. Na twaalf weken was er geen significant verschil in urinaire functie en geen verschil in seksuele functie, en ook na twee jaar bleven de uitkomsten gelijkwaardig. De robot wint op ligduur en bloedverlies, niet op de uitkomsten die mannen het meest vrezen. De nuance hoort erbij: in ervaren handen is de robot een prima instrument, en voor de chirurg is hij ergonomisch een zegen. Maar het idee dat je zonder robot slechter af bent, is marketing, geen geneeskunde.
